Ljóð eftir Gatsos

29. október 2014

Ljóðskáldið Níkos Gatsos (Νίκος Γκάτσος) fæddist árið 1911 í Arkadíu á Grikklandi. Ljóðabók hans Amorgos, sem út kom 1943, þótti tíðindum sæta á sinni tíð. Súrrealismi hafði náð nokkurri fótfestu meðal grískra ljóðskálda fyrir stríð en Gatsos tengdi hann bragarháttum og orðfæri úr alþýðlegum skáldskap. Með vinsælum söngtextum sem hann orti seinna á ævinni gerði hann súrrealískt myndmál að hluta grískrar alþýðumenningar.

Hér fer á eftir tilraun til að þýða eitt ljóð úr Amorgos. Það er ort undir hætti sem minnir á grísk þjóðkvæði og rímur þar sem hver lína er fimmtán atkvæði.

Inn’í garði gremju og harms, geislar sólar aldrei skína
ormar birtast einir þar, ybba sig með gabb að stjörnum
hestar æxlast eins og grös, upp á mauraþúfum spretta
einnig flæðarmúsamor, mígur sæði, étur fugla.

Inn’í garði gremju og harms, gengur nóttin ei til viðar
laufin öll sem eru þar, aðeins spýja táraflóði
skuggalegur skrattinn hjá, skundar til að ríða hundum
þar sem yfir blakkan brunn, blóði fylltan, hrafnar synda.

Inn’í garði gremju og harms, gljái augans þornað hefur
heilinn fraus í höfuðskel, hjartað orðið var að steini
dauðra froska hold og húð, hanga í tönnum kóngulóar
út af sulti ýla þar, engisprettur draugs hjá fótum.

Inn’í garði gremju og harms, grasið svarta vex í jörðu
en í maí og aðeins þá, eina kvöldstund blær í lofti
léttum fótum leið þar hjá, líkt og hljóðlátt tipl um engi
bára með sinn blíða koss, blæju hvítri skreytt á sænum.

Ef þyrsta skyldi þig í vatn, þá við tökum ský og vindum
ef þú skyldir biðja um brauð, er best við slátrum næturgala
bíddu aðeins augnablik, eftir það mun rúgur skríða
blakkir himnar blika við, blómstra munu kóngaljósin.

Sá ljúfi blær var litla stund, lævirkinn er horfinn sjónum
ásýnd slíka átti maí, upplit mánaljóssins hvíta
léttum fótum leið þar hjá, líkt og hljóðlátt tipl um engi
bára með sinn blíða koss, blæju hvítri skreytt á sænum.

Halda áfram að lesa færsluna »

Kvæði Lewis Carroll um Jörmunvák

17. október 2014

Kvæði Lewis Carroll um Jörmunvák (Jabberwocky) virðist að miklu leyti merkingarleysa. Samt er það ekki innihaldslausara en svo að hægt er að þýða það á önnur mál.

Jörmunvákur

Brálegt var og breka týr
braust og slæmdist inn í kút:
Þau mímdu öll sem mergildýr
og mæmilratar grafin út.

„Á Jörmunvák þig vara skalt!
Voða býr hans tönn og kló,
og fuglinn illi Fragóbalt
og frekjudýrið Kumlagró!“

Sverðalögin lét í té,
langa vegu elti bráð,
en hvíldist undir tandur tré
og tók að hugsa þar sitt ráð.

Af stæltum hug þá styrmi fló,
stóð af glyrnum logarák,
er beljandi um burniskóg
blástur knúði Jörmunvák.

Gneistu sverði banabeð
búa gjörðu yrki stráks!
Bægslaðist til baka með
búki sviptan hausinn váks.

„Fékkstu Jörmunvákinn veitt?
Vaskur ertu drengur minn!
Lofnardaginn gnátt og gneytt
gnægtum kætir snergillinn!“

Brálegt var og breka týr
braust og slæmdist inn í kút:
Þau mímdu öll sem mergildýr
og mæmilratar grafin út.

Halda áfram að lesa færsluna »

Brúin yfir Berjadalsá

30. september 2014

Rótarýhreyfingin var stofnuð í Bandaríkjunum 1905 og fagnaði því aldarafmæli árið 2005. Þegar leið að þessum tímamótum ákváðu félagar í Rótarýklúbbi Akraness að halda upp á þau. Skipuð var afmælisnefnd undir forystu Guðmundar Guðmundssonar. Hún lagði til að haldið yrði upp á afmælið með því smíða brú yfir Berjadalsá fyrir innan gljúfur. Brúnni var ætlað að auðvelda leiðina upp á Háahnjúk, sem er syðri tindur Akrafjalls, því hægt yrði að ganga upp Selbrekku og komast svo þurrum fótum yfir ána. Einnig lagði nefndin til að leiðin upp að brúnni yrði merkt. Tillögur hennar voru samþykktar og hafist handa strax um vorið.

Fyrst var látið duga að leggja til bráðbirgða planka milli árbakka. Sumum þóttu þeir heldur ómerkilegir og birtist um þá kviðlingur í Skessuhorni sem Jón Pétursson heitinn (1935–2010) setti saman. Var hann eitthvað á þessa leið:

Hægra nú mun verða’um vik
víst mun leiðin skána
Heimsins mesta hænsnaprik
hafa sett á ána.

Seinna um sumarið var smíðuð brú með handriði og lét Jón Pétursson þess getið í Skessuhorni að hún væri „hin besta smíð og klúbbnum til sóma.“ Brúin entist á annað ár en þegar sumar gekk í garð 2007 var hún orðin lúin af veðri og vindum og var því ráðist í að bæta hana. Úr varð önnur brúin sem Rótarýmenn settu þarna. Sú brotnaði þegar svellalög yfir ánni skriðu fram. Eftir að ísa leysti fauk hún svo út í veður og vind. Í lok mars 2008 ritaði Jón Pétursson um þá atburði í Skessuhorn: „Núna síðastliðinn vetur fauk brúin af ánni þarna fyrir ofan gljúfrin. Og eftir því sem ég hef komist næst liggur hún sem tannstönglar uppi á Suðurfjallinu.“

Þriðja brúin var byggð vorið 2011. Hún var tekin af ánni um haustið og borin vel upp fyrir bakkann þar sem hlaðið var á hana fargi úr stórgrýti. Því miður fórst fyrir að slá niður hæla og binda hana svo um veturinn fauk hún þrátt fyrir grjótið sem átti að halda henni. Hún lamdist við kletta og brotnaði í spón.

Rótarýmenn á Akranesi réðust í brúarsmíð í fjórða sinn sumarið 2013. Nú var vandað enn betur til verka en fyrr og smíðaðar tvær stuttar brýr og sterklegar. Borað var fyrir traustum festingum úr málmi í klett í miðri ánni. Þar tengjast brýrnar saman. Þær voru teknar upp um haustið og festar við hæla skammt frá árbakkanum. Þann 23. apríl síðastliðinn voru þær færðar á sinn stað svo menn geta gengið yfir ána fram á haust þegar brúin verður aftur tekin upp. Engin leið er að láta hana vera yfir ánni um vetur því svellalögin sem myndast yfir vatnsborðinu eiga það til skríða fram af miklum þunga.

Ágrip af þessari sögu fer hér á eftir í bundnu máli:

Fyr’nær einum áratug
eins og ríman frá mun greina
réðust menn af miklum dug
í merkilega framkvæmd eina.

Í Akrafjalli byggðu brú
– beggja vegna háir tindar –
heldur illa entist sú,
enda blésu sterkir vindar.

Æstum rómi ýlfra þar
elris hundar langar nætur.
Hvassar tuggðu tennurnar
timburgólf og brúarfætur.

Yfir hryðja dundi dimm
dró sig fram með ógnarkrafti.
Í lofti vöktu veður grimm
vargs með lund og illum kjafti.

Eftir þetta aftur var
ófært fljót á vegi manna.
Þurrar báru’ei bífurnar
sem brúnir fjallsins vildu kanna.

Svo allra handa efni’og tól
uppi í dal eitt kvöld um vorið,
nokkru fyrr en sest var sól,
seggir fengu aftur borið.

En hagleiksmanna handaverk
höfuðskepnur lítils meta.
Þó að brú sé stór og sterk
stormar hana bugað geta.

Á ýli’og þorra elfan stríð
undir svelli kletta bryður.
Ísinn þolir engin smíð
allt hann getur molað niður.

Á var brúuð enn eitt sinn
öll var smíðin vönduð betur,
– en harður er’ann heimurinn,
hlífir engu rok um vetur.

Þarna geta brostið brýr,
brotin sópast nið’r  í gilin,
þegar hnúa krepptum knýr
Kári fast á hamraþilin.

Fannst þar brotið brak um vor
sem brúin áður staðið hafði,
kurluð sprek í klettaskor
kræklótt lyng í greinar vafði.

En uppgjöf hugar- inn í -þel
ekki hleypa brúarsmiðir.
Þó flestum yrði ei um sel
aldrei haggast þeirra siðir.

Báru við upp bratta hlíð
byggðu yfir vatnsins gárum
Fjalars nóta fagra smíð,
í fjórða sinn á nokkrum árum.

Þurrum fótum fara má
fjalla- um í víðum -salnum,
því að brú er yfir á
enn á ný í Berjadalnum.

(Tilvitnanir í skrif Jóns Péturssonar eru teknar úr greininni Gljúfrabúinn og Rótarýbrúin sem birtist upphaflega 27. mars 2008 í Skessuhorni og liggur frammi á http://skessuhorn.is/skessuhorn/adsendar-greinar/nr/69820/.)

Söngurinn um Kemal eftir Níkos Gatsos

17. maí 2014

Nikos Gatsos (Νίκος Γκάτσος) fæddist árið 1911 á Pelópsskaga og dó 1992. Með ljóðabók sinni Amorgos (Αμοργός) markaði hann þáttaskil í módernískri ljóðagerð á grísku með því að tengja saman súrrealisma og efni úr alþýðukveðskap. Hann gat sér líka gott orð fyrir þýðingar á leikritum, m.a. eftir Federico García Lorca, August Strindberg og Eugene O’Neill. Þekktastur er hann þó fyrir mikinn fjölda söngtexta einkum við lög eftir Manos Hgatsiðakis (Μάνος Χατζιδάκις, 1925 – 1994). Söngurinn um Kemal er einn margra texta sem hann samdi við lag eftir þetta vinsæla tónskáld.

Kemal

Heyrið nú söguna um Kemal, ungan prins í Austurlöndum sem var afkomandi Sindbaðs sæfara. Hann hugðist geta breytt gangi heimsins. En beiskur er bikar drottins og dimmt er í sálum mannanna.

Eitt sinn var í Austurlöndum
eymdarlíf og búin snauð,
vatnsból fúl og fólk í böndum,
félaust og það skorti brauð.

Oft í Mósúl og Basara
af auga tár í sandinn hné
þar sem börnin standa og stara
stúrin undir pálmatré.

Konungborinn kappinn heyrði
kveða fólkið dægur löng
um skapadóm sem engu eirði,
óttalega dapran söng.

Að betri dagar bráðum gæfust,
bundinn skyldi endi á neyð,
upp að tímar aðrir hæfust,
Allah sór hann dýran eið.

Spurðu dirfsku drengsins góða
drottinvöld og fyrtust við.
Rak hann fjónum ræsir þjóða
í rándýrsham með grimmdarlið.

Frá Tígris allt að Efrats grundum
illum kjöftum svikarann
hröktu líkir ljótum hundum
lífs að fanga dauðamann.

Rökkum þeim fór víst að vonum,
veiðin tókst þeim illa fans,
snöru vildu herp’að honum,
höfð’ann með til kalífans.

Svarta mjólk á morgni gráum,
myrkur saup hann yfrið nóg,
gálga áður undir háum
andann hinsta sinni dró.

Upp’ann kom að himna hliði
horfin sorg og mæða var,
spurt ég hef með spekt að biði
spámaðurinn kappans þar.

Saman hönd í hönd þeir gengu
í himnarann um skýja grund.
Af stjörnuljósi leiðsögn fengu,
ljúfa fylgd á drottins fund.

Sjálfan Allah Sindbaðs niðji
sá og heyrði alvalds dóm,
hugur mannsins margt þó iðji
mun hans viska tál og hjóm:

„Um veröld er það segin saga
að síst mun enda jarðar neyð,
því járni og eldi alla daga
‘ún áfram ryður sína leið.“

Góða nótt Kemal. Þessi heimur breytist aldrei.
Góða nótt.

Halda áfram að lesa færsluna »

Tveir stuttir pistlar

15. febrúar 2014

Bætti tveim stuttum pistlum á this.is/atli. Annar er fyrirlestur um lýðræði og skóla sem ég flutti við Menntavísindasvið Háskóla Íslands 5. febrúar. Hinn er greinarkorn um rímnakveðskap á Krít sem birtist í Són, tímariti um óðfræði 11. árg. 2013.

Af Langa-Nonna sem var rithöfundur þótt hann kynni ekki að lesa

8. desember 2013

Ég hef frétt af blindum myndlistarmönnum og heyrnarlausum tónlistarmönnum. En ég hef aðeins spurnir af einum ólæsum rithöfundi. Hann hét Ioannis Makrijannis (Ιωάννης Μακρυγιάννης), eða Jóhannes Langi-Nonni, og ritaði ævisögu sína. Sú bók kom út árið 1907. Þá voru 43 ár liðin frá dauða höfundar.

Makrijannis, fæddist í sveit rétt norðan Korintuflóa í Grikklandi árið 1797. Hann var af fátæku fólki. Faðir hans var fjárhirðir og móðir hans erfiðiskona. Saga hans hefst þar sem hún er að safna eldiviði í skógi, fær hríðir og fæðir hann ein fjarri alfaraleið – reitti gras ofan á viðinn, lagði barnið þar á og kom byrði sinni svo heim til bæjar. Þau mæðgin lifðu þetta af, en ekki nema rétt svo.

Um skólagöngu var ekki að ræða fyrir svo fátækan pilt. Frá sjö ára aldri mátti hann vinna fyrir mat sínum. Í frásögninni kemur vel fram hve honum sveið fátæktin og niðurlægingin sem henni fylgdi. Þáttaskil urðu í uppvexti hans þegar heilagur Jóhannes bænheyrði hann fjórtán vetra gamlan. Okkar maður hafði þá verið flengdur fyrir allra augum út af smáyfirsjón. Hann leitaði í kirkju, yrti á nafna sinn sem þar var teiknaður á helgimynd og hét að gefa honum silfurlampa stóran ef dýrlingurinn liðsinnti sér við að komast yfir peninga og vopn. Skömmu síðar var falast eftir honum í vinnu í borginni Jannínu. Sú vinna bauð upp á betri tækifæri en baslið í sveitinni. Að nokkrum árum liðnum átti Makrijannis bæði sæmileg klæði og karlmannleg vopn. Hann gaf sig að verslun og eignaðist peninga til að efna heit sitt við helgimyndina í kirkjunni.

Þetta var í byrjun nítjándu aldar. Þjóðerniskennd fór vaxandi meðal Grikkja. Leynifélög lögðu á ráðin um uppreisn gegn tyrkneskum yfirráðum, en mestur hluti Grikklands hafði lotið veldi Tyrkjasoldáns frá því Mehmed hinni sigursæli vann Miklagarð árið 1453.

Makrijannis kenndi kúgun og ofríki Tyrkja um aum kjör foreldra sinna og sveitunga og gekk til liðs við uppreisnarmenn áður en frelsisstríð Grikkja hófst 1821. Þetta stríð stóð í meira en áratug. Stórveldi Evrópu liðsinntu Grikkjum nokkuð og lögðu þeim til kóng með blátt blóð í æðum. Sá hét Ottó frá Bæheimi og tók við ríki 1832.

Halda áfram að lesa færsluna »

Viðtal í Skessuhorni

6. desember 2013

Miðvikudaginn 4. desember birtist eftirfarandi viðtal við mig á blaðsíðu 14 í Skessuhorni. Það var tekið upp af blaðamanni föstudaginn 29. nóvember og ég romsaði þessu upp úr mér án þess að tékka á tölum og hef nú grun um að sumt sé kannski ekki alveg nákvæmlega rétt munað hjá mér. Árangar eru t.d. svolítið meira en 4000 manna, slaga jafnvel hátt í 5000.

Atli Harðarson
skólameistari Fjölbrautaskóla Vesturlands:
„Veruleg fækkun nemenda fyrirsjáanleg í framhaldsskólunum“

Fjölbrautaskóli Vesturlands á Akranesi hefur gengið í gegnum nokkrar breytingar. Nemendum fækkaði við skólann þegar tveir aðrir framhaldsskólar voru settir á fót á Vesturlandi; Fjölbrautaskóli Snæfellinga Grundarfirði 2004 og Menntaskóli Borgarfjarðar í Borgarnesi 2006. Í dag eru um 85% af nemendum Fjölbrautaskóla Vesturlands frá Akranesi og úr Hvalfjarðarsveit. Skólinn hefur þurft að glíma við stöðugar niðurskurðarkröfur eftir að kreppan skall á fyrir fimm árum. Því hefur verið mætt með aðhaldi og sparnaði. Ekki er lengur boðið upp á dýrustu valáfangana sem áður voru við skólann. Það voru fög sem kveiktu oft áhuga nemenda á því að leggja fyrir sig frekara nám í iðn- og tæknigreinum.

Atli Harðarson skólameistari segir að framhaldsskólakerfið í landinu eigi spennandi en jafnframt nokkuð óvissa tíma framundan. „Það er erfitt að sjá hvað gerist. Menntamálaráðherra boðar styttingu náms á framhaldsskólastigi. Það þýðir að framhaldsskólarnir minnka. Það þarf að hafa minna umleikis til að kenna þremur árgöngum en fjórum. Annað sem ég held að muni gerast á næstu árum er að það mun fækka talsvert í hópi fullorðinna nemenda í framhaldsskólunum, ekki aðeins hér á Akranesi heldur á landsvísu. Núna eru u. þ. b. sex og hálfur árgangur innritaður í framhaldsskólana. Ef það eru um fjögur þúsund í árgangi þá er það um 26 þúsund nemendur. Skýringin á þessu er að í skólunum nú er mikið af fullorðnu fólki sem af ýmsum ástæðum kláraði ekki framhaldsskóla þegar það var unglingar. Þau eru að vinna það upp núna. Skólakerfið er nú að ganga mjög hratt á það sem kalla má brottfall liðinna ára. Núna útskrifast árlega um 130% af fjölda í daæmigerðum árgangi eða hátt í 6000 manns. Í Fjölbrautaskóla Vesturlands hafa um 20 prósent verið nemendur sem eru fullorðið fólk. Þegar þessi kúfur verður tekinn niður og flestir þeirra fullorðnu sem vilja framhaldsskólamenntun hafa orðið sér út um hana, þá horfum við fram á að framhaldsskólarnir verði nær eingöngu með unglinga.“

Halda áfram að lesa færsluna »

Sérstök íslensk þrepaskipting

21. nóvember 2013

Fyrir stuttu birtist pistill eftir mig á vef Kennarasambandsins um þrepaskiptingu áfanga í framhaldsskólum. Þar benti ég á vankanta á ákvæðum Aðalnámskrár frá 2011 um þetta efni. Þeir vankantar eru þó aðeins lítill hluti af undarlegheitunum. Stærri hluti þeirra er hvernig þrepaskiptingin er ólík því sem tíðkast annars staðar. 

Víðast er notuð þrepaskipting UNESCO sem kallast ISCED (International Standard Classification of Education). OECD notar þessa þrepaskiptingu t.d. í alþjóðlegum samanburði á menntun og menntakerfum. Hún fellur líka að samræmingunni á menntakerfum Evrópusambandslanda sem er kennd við Bologna. Nýjasta gerð ISCED sem ég hef séð er frá 2011 og þeim hluta hennar sem varðar framhaldsskóla og neðri skólastig er lýst á efri hluta myndarinnar.

Hér á landi er næstum hálfum skalanum þvælt inn í framhaldsskóla eins og neðri hlutinn af myndinni sýnir. Þetta er gert eftir furðulega flóknum reglum sem ég held að verði skólunum fjötur um fót. Hvað sem annars má segja um þessa séríslensku þrepaskiptingu er hún afar frumleg og hugsanlega er hér um að ræða raunverulegt heimsmet en ekki bara heimsmet miðað við höfðatölu.

Þrepaskipting náms útgáfa UNESCO að ofan og sú �slenska að neðan

Sköpunin

27. október 2013

Ljóðabókin Verðugt er (Άξιον Εστί) sem kom út árið 1959 er þekktasta verk gríska ljóðskáldsins Oðýsseas Elytis. Ljóðið sem hér fer á eftir er upphaf fyrsta hluta sem kallast Sköpunin eða Tilurðin (Η Γένεσις).

Sköpunin

Í UPPHAFI var ljósið og fyrsta stundin
þegar varirnar ennþá í leirnum
brögðuðu á veraldar vegum
Blóðið var grænt og laukar í gullinni jörð
Í svefni sínum breiddi undursamleg hafaldan
út himinsins glitrandi blæjur
undir Jóhannesartrjám og háum beinvöxnum pálmum
Þar mætti ég
heiminum einn
og ég volaði og grét
Sála mín leitaði Merkisbera og Sendiboða
  Ég man að þá sá ég
Svörtu Konurnar þrjár
lyfta höndum mót austri
Gullnar á hrygginn og smám saman hvarf burtu
skýið sem skildu þær eftir
til hægri Og jurtir með framandlegt útlit
Það var sólin með möndul sinn inni í mér
og óskiptan fjölda af geislum sem kallaði Og
sá sem ég var að sönnu sá sem ég var fyrir fjölmörgum öldum
sá sem er ennþá í eldinum ferskur og grænn og ekki skorinn frá himni
Ég fann að hann kom og beygði sig
yfir vöggu mín sjálfs
minning sem orðin að nútíð
tók málróm frá bárum og trjám:
„Þitt boðorð er“ heyrði ég mælt „þessi heimur
það er skrifað í iður þín sjálfs
Lestu og legðu þig fram
þú skalt berjast“ var mælt
„Vopnist nú allir“ var mælt
Og hann var eins og ungur Guð sem enn er að læra
þegar hann breiddi út faðminn og skapaði þjáningu og fögnuð í senn.
Fyrst drógust naglarnir úr með afli
hátt uppi á veggnum svo féllu þær niður
Axirnar Sjö
rétt eins og stormur
í upphafi vega þar sem fugl allt frá byrjun
ilmar að nýju svo vel
sneri blóðið hreint til síns heima
og ófreskjur tóku á sig mannlega mynd
  Svo auðsætt hið óskiljanlega
 Þá komu líka allir vindarnir úr ætt minni
drengirnir með útblásnu kinnarnar
og breiðan grænan afturenda eins og á hafmeyjum
og aðrir fornir öldungar sem ég þekkti
með skeljahúð og vaxnir skeggi
Og þeir skiptu skýinu í tvo hluta og síðan í fjóra
og blésu í norður því litla sem eftir leifði
Stoltur gekk Turninn mikli á breiðum fæti í vatnið
Sjóndeildarhringurinn ljómandi lína
svo sýnileg og þykk og óyfirstíganleg

ÞESSI sálmur hinn fyrsti.

Þessi ljóðabálkur er einhvers konar sálmur um Grikkland og stundum óljóst hvort ljóðmælandinn er skáldið eða land þess.

Þegar í þessu fyrsta ljóði bókarinnar kemur fram að mælandinn er í senn maður sem byrjaði ævina sem smábarn og einhver sem hefur verið til í margar aldir.

Sennilega vísar Elytis í eigið upphaf þegar hann nefnir axirnar sjö en hverfið í Heraklion á Krít þar sem hann fæddist var nefnt eftir sjö öxum sem héngu á austurmúr borgarinnar. Tyrknesk yfirvöld komu þeim þar fyrir og þær áttu að tákna sjö herdeildir sem unnu borgina 1669. Árið 1912, skömmu eftir fæðingu Elytis, sameinaðist Krít gríska ríkinu og þessar axir voru teknar niður af veggnum.

Turninn mikli sem er nefndur undir lok ljóðsins er trúlega feneyska virkið við höfnina í Heraklion.

Halda áfram að lesa færsluna »

Óður númer 4 úr Αξιον Εστί eftir Elytis

1. september 2013

Óður númer 4 úr Verðugt er (Αξιον Εστί) eftir Odysseas Elytis (Οδυσσέας Ελύτης)

Svala ein * og yndi vorsins
aftur til að snúi sól * er æði mikið verk að vinna
þurfa af þeim sem eru dauðir * þúsundir að knýja hjól
þörf er líka lifendanna * að láti þeir í té sitt blóð.

Ó, þú guð minn Yfirsmiður * inn í fjöllin byggt mig hefur
Ó, þú guð minn Yfirsmiður * læstir mig í hafsins faðm!

Maí er heygður * líki liðnu
legstað úti á hafi bjuggu * galdrakarlar gerðu lokað
grafhýsi í djúpum brunni * þar sem allt til hinstu botna
ilma myrkur * ilma hyljir.

Ó, þú guð minn Yfirsmiður * þú ert inn um liljur vorsins
Ó, þú guð minn Yfirsmiður * upprisunnar angan kennir.

Hrærist eins og * sæðisfruma
titri inni í myrkum kviði * minninganna skorkvikindi
skelfilegt í iðrum jarðar * sem köngurvofa kroppar ljósið
birtan skín í flæðarmáli * bliki slær á hafsins flöt.

Ó, þú guð minn Yfirsmiður * girt mig hefur ströndum sævar
Ó, þú guð minn Yfirsmiður * að undirstöðum gafst mér fjöllin!

Upphafsorð ljóðsins vísa trúlega í 7. kafla fyrstu bókar í Siðfræði Níkomakkosar eftir Aristóteles þar sem segir (í þýðingu Svavars Hrafns Svavarssonar) „[Þ]að vorar ekki með einni svölu eða einum blíðskapardegi. Á sama hátt verður maður ekki sæll eða farsæll á einum degi eða skömmum tíma.“ Þessi ummæli Aristótelesar eru þekktari en svo að hægt sé að nefna svölur og vor í sama vísuorði án þess að þau komi lesendum í hug. Það er eins og Elytis neiti því sem Aristóteles heldur fram og þótt það sé ósagt í ljóðinu liggur ef til vill milli línanna að hægt sé að öðlast farsæld á einum degi.

Yfirsmiðurinn (Πρωτομάστορας) vísar í þjóðsögu um brúarsmið í borginni Arta í vestanverðu Grikklandi. Eftir því sem sagan segir átti Yfirsmiðurinn að stjórna brúarbyggingu en á hverri nóttu hrundu undirstöðurnar sem reistar voru daginn áður. Á þessu gekk uns fugl með mannsrödd upplýsti að brúin mundi ekki standa nema Yfirsmiðurinn fórnaði konu sinni. Hún var því grafin lifandi í undirstöðum brúarinnar.

Ég birti áður þýðingu á þessu ljóði í október 2011 en ákvað nú að breyta henni.

Halda áfram að lesa færsluna »