Þarf að breyta kennslu í iðngreinum?

29. maí 2015

Undanfarna áratugi hefur sífellt stærri hluti hvers árgangs aflað sér formlegrar menntunar umfram skyldunám. Iðnnemum hefur þó ekki fjölgað. Þeir hafa verið milli þrjú og fjögur þúsund talsins síðan núverandi skipan komst á framhaldsskóla um og fyrir 1980.

E.t.v. eru þessar tölur einar og sér ekki áhyggjuefni. Þegar rýnt er nánar í aðsókn að iðnnámi kemur þó ýmislegt í ljóst sem vekur áleitnar spurningar. Það er m.a. umhugsunarefni hve fáar greinar laða til sín nemendur. Árið 2012 voru sex greinar með langflesta nemendur. Þær voru bifvélavirkjun, hársnyrtiiðn, húsasmíði, matreiðsla, rafvirkjun og vélvirkjun. En margar greinar höfðu enga eða fáa nemendur. T.d. voru 19 í námi til sveinsprófs í múraraiðn, 9 í netagerð, 6 í blikksmíði og 5 í veggfóðrun og dúkalögn. Í öllum þessum greinum hafði nemendum fækkað frá aldamótum.

Annað umhugsunarefni er að þótt flest iðnnám sé skilgreint sem 3ja til 4ra ára nám eftir grunnskóla hafa að jafnaði innan við 2% af árgangi lokið sveinsprófi fyrir 22 ára aldur. Meðalaldur við sveinspróf hefur um langt árabil verið yfir 25 ár. Iðnnám er því í reynd orðið nám fyrir fullorðna fremur en unglinga og flestir safnast í fáar greinar.

Í ljósi þessa hljótum við að spyrja hvernig er:
a) Hægt að mennta iðnaðarmenn til fjölbreyttari starfa?
b) Fá fleiri til að ljúka iðnnámi snemma á ævinni?

Að mennta iðnaðarmenn til fjölbreyttari starfa

Í reglugerð um löggiltar iðngreinar (940/1999) eru taldar upp allmargar greinar sem eru næstum eða alveg horfnar vegna nýrra atvinnuhátta og réttast væri að leggja niður. Aðrar eru óþarflega sérhæfðar og ættu að sameinast, eins og þegar hárskurður og hárgreiðsla urðu að einni grein svo sömu fagmenn máttu bæði klippa hár karla og kvenna.

Nú eru til fimm rafiðngreinar. Í þrem þeirra (símsmíði, rafveituvirkjun og rafvélavirkjun) eru engir nemendur en tvær eru fjölmennar (rafvirkjun og rafeindavirkjun). Eigi að halda í löggildingu starfa í rafiðnaði þarf að sameina fögin í tvö og hætta með einkaleyfi til starfa í mannlausum greinum. Svipaða sögu má segja um fleiri greinaflokka. T.d. væri að líkindum til bóta að sameina rennismíði og vélvirkjun.

Sameining og fækkun greina leysir ekki að fullu þann vanda sem hér um ræðir. Til að viðhalda fámennum greinum sem ekki er hægt að sameina öðrum þarf að endurskilgreina hlutverk skóla. Núgildandi námskrár gera ráð fyrir að stór hluti af sérhæfðu iðnnámi fari fram í skólunum. Í múrsmíði er t.d. um eins og hálfs árs nám í áföngum sem engir aðrir taka en verðandi múrarar. Í veggfóðrun og dúkalögn er þessi sérgreinapakki um tveir þriðju af námsári. Skólar hafa tæpast ráð á að kenna þessi fög nema stórir hópar hefji nám í þeim samtímis. Það gerist ekki. Fámennar greinar komast trúlega betur af með því taka aftur upp þá skipan, sem tíðkaðist langt fram eftir síðustu öld, að skólar kenni einkum það sem er sameiginlegt mörgum iðngreinum en meistarar í fyrirtækjum annist mestan hluta af sérhæfingunni.

Að fá fleiri til að ljúka iðnnámi snemma á ævinni

Ég get mér þess til að tvennt valdi mestu um litla sókn ungmenna í iðnnám. Annað er að fáir eru tilbúnir að velja eina sérhæfða grein strax við lok grunnskóla. Ungt fólk vill halda mörgum leiðum opnum. Hitt er að kennsla iðngreina mótaðist þegar flestir hófu nám með reynslu úr atvinnulífi. Síðan hafa flókin og erfið fög, eins og tölvuteikning og stýritækni bæst við námskrár margra iðngreina. Af þessu leiðir að námið er orðið of erfitt fyrir flesta unglinga og krefst meiri reynslu en þeir hafa.

Séu tilgátur mínar réttar má hugsa sér tvær leiðir til að laða fleiri ungmenni að iðnnámi. Önnur er að létta námið og draga úr sérhæfingu. Hin er að færa iðnnám, a.m.k. að hluta, á skólastig ofan við framhaldsskóla og bjóða undirbúning fyrir iðnnám á framhaldsskólastigi. Um fyrri leiðina verður seint nein sátt, enda kemur hún illa heim við þróun atvinnulífs þar sem er sífellt meiri þörf fyrir fólk með skilning á flókinni tækni. Seinni leiðin er hins vegar vel fær. Það er hægt að skilgreina stúdentsbrautir sem búa nemendur undir iðnnám. Á slíkum brautum geta fög eins og teikning og smíði verið stór hluti námsins.

Mér þykir flest benda til að á næstu árum fjölgi þeim enn sem stefna á stúdentspróf eftir lok grunnskóla. Það er í dúr við þessa þróun að framhaldsskólar sem hafa verið stofnaðir eftir aldamót hafa engar iðnbrautir. Menntakerfið hlýtur að svara aukinni eftirspurn eftir breiðri almennri menntun með því að bjóða upp á fleiri leiðir til stúdentsprófs. Þetta ætti iðnaðurinn að nýta sér, fremur en að bægslast móti tímans straumi. Verði iðnnám skilgreint þannig að það sé ári styttra fyrir þá sem lokið hafa stúdentsbraut af tiltekinni gerð er líklegt að stórir hópar ungmenna velji slíkt stúdentsnám, ljúki því 19 ára og iðnnámi innan þriggja ára þar á eftir. Þeir klára þá sveinspróf um 22 ára aldur og mun fyrr en nú tíðkast.

(Allt talnaefni sem byggt er á í þessari grein er tekið af vef Hagstofu Íslands.)

(Birtist á bls. 33 í Morgunblaðinu 20. febrúar 2015)

In A Station of the Metro

2. desember 2014

Fyrir nokkrum dögum síðan birti ég á facebook tilraun til að þýða eftirfarandi ljóð eftir Ezra Pound. Það ber yfirskriftina In A Station of the Metro og var fyrst prentað árið 1913. Ég lét fylgja spurningu um hvort rétt væri að nota stuðla í þýðingu á þessu ljóði.

The apparition of these faces in the crowd;
Petals on a wet, black bough.

Tilraun mín var á þessa leið:

Andlit sýnast í þeim grúa;
blóm á svartri, blautri grein.

Um þýðinguna og spurningu mína um stuðlasetningu spunnust samræður eins og jafnan á facebook og ég fékk ágætar ábendingar frá Stefáni Steinssyni, Evu Hauksdóttur, Önnu Kristjánsdóttur, Hörpu Hreinsdóttur, Ingimar Ólafssyni Waage og Pétri Þorsteinssyni. Í ljósi þeirra bætti ég þýðinguna nokkuð og hún varð svona:

Inn um fjöldann andlit kvikna;
krónublöð á blautri, svartri grein.

Ef til vill hentar facebook hreint ekki illa til hópvinnu við ljóðaþýðingar.

Ávarp á fundi Heimssýnar, 1. des. 2014

2. desember 2014

Gleðilega hátíð. Um leið og ég þakka fyrir að vera boðið að koma hér og tala við ykkur ætla ég að vara ykkur við. Það sem ég hyggst segja skil ég sjálfur ekki nema til hálfs. Ég ætla að tala um lýðræði. Minn takmarkaði skilningur á því er sóttur í gamlar bækur fremur en reynslu af stjórnmálum – enda hef ég aldrei komist lengra í alvörupólitík en að vera varamaður í bæjarstjórn.

Lýðræðið sem við lifum við á sér sögu. Það tók að dafna hér á Norðurlöndum fyrir 200 árum síðan. Það var 1814 sem hópur Norðmanna kom saman á Eiðsvelli og sammæltist um að í landi sínu skyldu þjóðfrelsi og frjálsmannlegir samfélagshættir fara saman. Næsti stóráfangi í vegferð norrænna landa til lýðræðis var þegar Danir kollvörpuðu einveldinu árið 1849 og settu Júnístjórnarskrána með hliðsjón af því sem Norðmenn höfðu gert 35 árum fyrr. Annar af aðalhöfundum hennar var Orla Lehmann. Hann spáði því að lýðræði og frjálsmannlegir stjórnarhættir („demokrati og fri forfatning“) myndu gera Norðurlöndin mikil og gefa þeim þýðingu fyrir allan heiminn. Spá hans hefur þegar ræst að nokkru og það er meðal annarra á okkar valdi hvort hún heldur áfram að rætast.

Þessi skref í átt til lýðræðis voru áfangar á leið sem síðan er orðin býsna löng. Lýðræði er enn að mótast og það er hvergi fullskapað. Það var heldur ekki fundið upp á nítjándu öld. Hugsjónum um lýðræði bregður fyrir í ritum síðan í fornöld, eins og til dæmis þeim tveim stórvirkjum grískrar sagnfræði sem nýlega eru komin út á íslensku. Hér á ég við sögu Heródótosar af Persastríðunum, sem Stefán Steinsson þýddi og kom út fyrir ári síðan hjá Máli og menningu, og sögu Þúkýdídesar af Pelópseyjarstríðinu sem Sigurjón Björnsson þýddi og er nýkomin út hjá Sögufélaginu. Rökræður, hugsjónir og drauma um lýðræði er líka að finna í ritum heimspekinga frá frá ýmsum tímum. Sumt af þeim skrifum gaf byltingamönnum á Englandi, í Bandaríkjunum og Frakklandi innblástur þegar þeir hröktu kónga frá völdum á sautjándu og átjándu öld og lögðu drög að stjórnskipan sem var að einhverju leyti í anda lýðræðis.

Það sem draumar um lýðræði eiga sameignlegt er að þeir snúast um að yfirstjórn ríkisins sé ekki viðfangsefni fáeinna útvalinna heldur margra – best sé að almenningur eigi þess kost að hafa áhrif. Þetta samkenni lýðræðishugsjóna er jafnt að finna í fornum sögum Heródótosar og Þúkýdídesar og heimspekiritum seinni tíma manna – og þar á ég bæði við róttæka hugsuði eins og Rousseau og Marx og borgaralega þenkjandi spekinga eins og Locke og Mill. Hjá þeim öllum snýst lýðræði um að lýðurinn ráði. Það segir sig kannski sjálft og liggur í orðanna hljóðan hvort sem við tölum íslensku og segjum „lýð-ræði“ eða slettum grísku, eins og gert er í mörgum málum, og tölum um „demó-kratíu“. Orðið „demos“ merkir almenning og sögnin „krateo“ þýðir að stjórna einhverju eða hafa tök á því.

Það sem ég hef sagt er tæpast nein stórtíðindi. En kannski kem ég einhverjum á óvart þegar ég bæti því við að þessi hugsjón um vald almennings á eigin málum er tvíhliða eins og við sjálf. Hún stendur á tveim fótum. Annar þeirra er ansi veikur um þessar mundir svo skepnan haltrar. Og nú er líklega rétt að ég skýri hverjir þessir tveir fætur eru og hvor er sá halti.

Halda áfram að lesa færsluna »

Ljóð eftir Gatsos

29. október 2014

Ljóðskáldið Níkos Gatsos (Νίκος Γκάτσος) fæddist árið 1911 í Arkadíu á Grikklandi. Ljóðabók hans Amorgos, sem út kom 1943, þótti tíðindum sæta á sinni tíð. Súrrealismi hafði náð nokkurri fótfestu meðal grískra ljóðskálda fyrir stríð en Gatsos tengdi hann bragarháttum og orðfæri úr alþýðlegum skáldskap. Með vinsælum söngtextum sem hann orti seinna á ævinni gerði hann súrrealískt myndmál að hluta grískrar alþýðumenningar.

Hér fer á eftir tilraun til að þýða eitt ljóð úr Amorgos. Það er ort undir hætti sem minnir á grísk þjóðkvæði og rímur þar sem hver lína er fimmtán atkvæði.

Inn’í garði gremju og harms, geislar sólar aldrei skína
ormar birtast einir þar, ybba sig með gabb að stjörnum
hestar æxlast eins og grös, upp á mauraþúfum spretta
einnig flæðarmúsamor, mígur sæði, étur fugla.

Inn’í garði gremju og harms, gengur nóttin ei til viðar
laufin öll sem eru þar, aðeins spýja táraflóði
skuggalegur skrattinn hjá, skundar til að ríða hundum
þar sem yfir blakkan brunn, blóði fylltan, hrafnar synda.

Inn’í garði gremju og harms, gljái augans þornað hefur
heilinn fraus í höfuðskel, hjartað orðið var að steini
dauðra froska hold og húð, hanga í tönnum kóngulóar
út af sulti ýla þar, engisprettur draugs hjá fótum.

Inn’í garði gremju og harms, grasið svarta vex í jörðu
en í maí og aðeins þá, eina kvöldstund blær í lofti
léttum fótum leið þar hjá, líkt og hljóðlátt tipl um engi
bára með sinn blíða koss, blæju hvítri skreytt á sænum.

Ef þyrsta skyldi þig í vatn, þá við tökum ský og vindum
ef þú skyldir biðja um brauð, er best við slátrum næturgala
bíddu aðeins augnablik, eftir það mun rúgur skríða
blakkir himnar blika við, blómstra munu kóngaljósin.

Sá ljúfi blær var litla stund, lævirkinn er horfinn sjónum
ásýnd slíka átti maí, upplit mánaljóssins hvíta
léttum fótum leið þar hjá, líkt og hljóðlátt tipl um engi
bára með sinn blíða koss, blæju hvítri skreytt á sænum.

Halda áfram að lesa færsluna »

Kvæði Lewis Carroll um Jörmunvák

17. október 2014

Kvæði Lewis Carroll um Jörmunvák (Jabberwocky) virðist að miklu leyti merkingarleysa. Samt er það ekki innihaldslausara en svo að hægt er að þýða það á önnur mál.

Jörmunvákur

Brálegt var og breka týr
braust og slæmdist inn í kút:
Þau mímdu öll sem mergildýr
og mæmilratar grafin út.

„Á Jörmunvák þig vara skalt!
Voða býr hans tönn og kló,
og fuglinn illi Fragóbalt
og frekjudýrið Kumlagró!“

Sverðalögin lét í té,
langa vegu elti bráð,
en hvíldist undir tandur tré
og tók að hugsa þar sitt ráð.

Af stæltum hug þá styrmi fló,
stóð af glyrnum logarák,
er beljandi um burniskóg
blástur knúði Jörmunvák.

Gneistu sverði banabeð
búa gjörðu yrki stráks!
Bægslaðist til baka með
búki sviptan hausinn váks.

„Fékkstu Jörmunvákinn veitt?
Vaskur ertu drengur minn!
Lofnardaginn gnátt og gneytt
gnægtum kætir snergillinn!“

Brálegt var og breka týr
braust og slæmdist inn í kút:
Þau mímdu öll sem mergildýr
og mæmilratar grafin út.

Halda áfram að lesa færsluna »

Brúin yfir Berjadalsá

30. september 2014

Rótarýhreyfingin var stofnuð í Bandaríkjunum 1905 og fagnaði því aldarafmæli árið 2005. Þegar leið að þessum tímamótum ákváðu félagar í Rótarýklúbbi Akraness að halda upp á þau. Skipuð var afmælisnefnd undir forystu Guðmundar Guðmundssonar. Hún lagði til að haldið yrði upp á afmælið með því smíða brú yfir Berjadalsá fyrir innan gljúfur. Brúnni var ætlað að auðvelda leiðina upp á Háahnjúk, sem er syðri tindur Akrafjalls, því hægt yrði að ganga upp Selbrekku og komast svo þurrum fótum yfir ána. Einnig lagði nefndin til að leiðin upp að brúnni yrði merkt. Tillögur hennar voru samþykktar og hafist handa strax um vorið.

Fyrst var látið duga að leggja til bráðbirgða planka milli árbakka. Sumum þóttu þeir heldur ómerkilegir og birtist um þá kviðlingur í Skessuhorni sem Jón Pétursson heitinn (1935–2010) setti saman. Var hann eitthvað á þessa leið:

Hægra nú mun verða’um vik
víst mun leiðin skána
Heimsins mesta hænsnaprik
hafa sett á ána.

Seinna um sumarið var smíðuð brú með handriði og lét Jón Pétursson þess getið í Skessuhorni að hún væri „hin besta smíð og klúbbnum til sóma.“ Brúin entist á annað ár en þegar sumar gekk í garð 2007 var hún orðin lúin af veðri og vindum og var því ráðist í að bæta hana. Úr varð önnur brúin sem Rótarýmenn settu þarna. Sú brotnaði þegar svellalög yfir ánni skriðu fram. Eftir að ísa leysti fauk hún svo út í veður og vind. Í lok mars 2008 ritaði Jón Pétursson um þá atburði í Skessuhorn: „Núna síðastliðinn vetur fauk brúin af ánni þarna fyrir ofan gljúfrin. Og eftir því sem ég hef komist næst liggur hún sem tannstönglar uppi á Suðurfjallinu.“

Þriðja brúin var byggð vorið 2011. Hún var tekin af ánni um haustið og borin vel upp fyrir bakkann þar sem hlaðið var á hana fargi úr stórgrýti. Því miður fórst fyrir að slá niður hæla og binda hana svo um veturinn fauk hún þrátt fyrir grjótið sem átti að halda henni. Hún lamdist við kletta og brotnaði í spón.

Rótarýmenn á Akranesi réðust í brúarsmíð í fjórða sinn sumarið 2013. Nú var vandað enn betur til verka en fyrr og smíðaðar tvær stuttar brýr og sterklegar. Borað var fyrir traustum festingum úr málmi í klett í miðri ánni. Þar tengjast brýrnar saman. Þær voru teknar upp um haustið og festar við hæla skammt frá árbakkanum. Þann 23. apríl síðastliðinn voru þær færðar á sinn stað svo menn geta gengið yfir ána fram á haust þegar brúin verður aftur tekin upp. Engin leið er að láta hana vera yfir ánni um vetur því svellalögin sem myndast yfir vatnsborðinu eiga það til skríða fram af miklum þunga.

Ágrip af þessari sögu fer hér á eftir í bundnu máli:

Fyr’nær einum áratug
eins og ríman frá mun greina
réðust menn af miklum dug
í merkilega framkvæmd eina.

Í Akrafjalli byggðu brú
– beggja vegna háir tindar –
heldur illa entist sú,
enda blésu sterkir vindar.

Æstum rómi ýlfra þar
elris hundar langar nætur.
Hvassar tuggðu tennurnar
timburgólf og brúarfætur.

Yfir hryðja dundi dimm
dró sig fram með ógnarkrafti.
Í lofti vöktu veður grimm
vargs með lund og illum kjafti.

Eftir þetta aftur var
ófært fljót á vegi manna.
Þurrar báru’ei bífurnar
sem brúnir fjallsins vildu kanna.

Svo allra handa efni’og tól
uppi í dal eitt kvöld um vorið,
nokkru fyrr en sest var sól,
seggir fengu aftur borið.

En hagleiksmanna handaverk
höfuðskepnur lítils meta.
Þó að brú sé stór og sterk
stormar hana bugað geta.

Á ýli’og þorra elfan stríð
undir svelli kletta bryður.
Ísinn þolir engin smíð
allt hann getur molað niður.

Á var brúuð enn eitt sinn
öll var smíðin vönduð betur,
– en harður er’ann heimurinn,
hlífir engu rok um vetur.

Þarna geta brostið brýr,
brotin sópast nið’r  í gilin,
þegar hnúa krepptum knýr
Kári fast á hamraþilin.

Fannst þar brotið brak um vor
sem brúin áður staðið hafði,
kurluð sprek í klettaskor
kræklótt lyng í greinar vafði.

En uppgjöf hugar- inn í -þel
ekki hleypa brúarsmiðir.
Þó flestum yrði ei um sel
aldrei haggast þeirra siðir.

Báru við upp bratta hlíð
byggðu yfir vatnsins gárum
Fjalars nóta fagra smíð,
í fjórða sinn á nokkrum árum.

Þurrum fótum fara má
fjalla- um í víðum -salnum,
því að brú er yfir á
enn á ný í Berjadalnum.

(Tilvitnanir í skrif Jóns Péturssonar eru teknar úr greininni Gljúfrabúinn og Rótarýbrúin sem birtist upphaflega 27. mars 2008 í Skessuhorni og liggur frammi á http://skessuhorn.is/skessuhorn/adsendar-greinar/nr/69820/.)

Söngurinn um Kemal eftir Níkos Gatsos

17. maí 2014

Nikos Gatsos (Νίκος Γκάτσος) fæddist árið 1911 á Pelópsskaga og dó 1992. Með ljóðabók sinni Amorgos (Αμοργός) markaði hann þáttaskil í módernískri ljóðagerð á grísku með því að tengja saman súrrealisma og efni úr alþýðukveðskap. Hann gat sér líka gott orð fyrir þýðingar á leikritum, m.a. eftir Federico García Lorca, August Strindberg og Eugene O’Neill. Þekktastur er hann þó fyrir mikinn fjölda söngtexta einkum við lög eftir Manos Hgatsiðakis (Μάνος Χατζιδάκις, 1925 – 1994). Söngurinn um Kemal er einn margra texta sem hann samdi við lag eftir þetta vinsæla tónskáld.

Kemal

Heyrið nú söguna um Kemal, ungan prins í Austurlöndum sem var afkomandi Sindbaðs sæfara. Hann hugðist geta breytt gangi heimsins. En beiskur er bikar drottins og dimmt er í sálum mannanna.

Eitt sinn var í Austurlöndum
eymdarlíf og búin snauð,
vatnsból fúl og fólk í böndum,
félaust og það skorti brauð.

Oft í Mósúl og Basara
af auga tár í sandinn hné
þar sem börnin standa og stara
stúrin undir pálmatré.

Konungborinn kappinn heyrði
kveða fólkið dægur löng
um skapadóm sem engu eirði,
óttalega dapran söng.

Að betri dagar bráðum gæfust,
bundinn skyldi endi á neyð,
upp að tímar aðrir hæfust,
Allah sór hann dýran eið.

Spurðu dirfsku drengsins góða
drottinvöld og fyrtust við.
Rak hann fjónum ræsir þjóða
í rándýrsham með grimmdarlið.

Frá Tígris allt að Efrats grundum
illum kjöftum svikarann
hröktu líkir ljótum hundum
lífs að fanga dauðamann.

Rökkum þeim fór víst að vonum,
veiðin tókst þeim illa fans,
snöru vildu herp’að honum,
höfð’ann með til kalífans.

Svarta mjólk á morgni gráum,
myrkur saup hann yfrið nóg,
gálga áður undir háum
andann hinsta sinni dró.

Upp’ann kom að himna hliði
horfin sorg og mæða var,
spurt ég hef með spekt að biði
spámaðurinn kappans þar.

Saman hönd í hönd þeir gengu
í himnarann um skýja grund.
Af stjörnuljósi leiðsögn fengu,
ljúfa fylgd á drottins fund.

Sjálfan Allah Sindbaðs niðji
sá og heyrði alvalds dóm,
hugur mannsins margt þó iðji
mun hans viska tál og hjóm:

„Um veröld er það segin saga
að síst mun enda jarðar neyð,
því járni og eldi alla daga
‘ún áfram ryður sína leið.“

Góða nótt Kemal. Þessi heimur breytist aldrei.
Góða nótt.

Halda áfram að lesa færsluna »

Tveir stuttir pistlar

15. febrúar 2014

Bætti tveim stuttum pistlum á this.is/atli. Annar er fyrirlestur um lýðræði og skóla sem ég flutti við Menntavísindasvið Háskóla Íslands 5. febrúar. Hinn er greinarkorn um rímnakveðskap á Krít sem birtist í Són, tímariti um óðfræði 11. árg. 2013.

Af Langa-Nonna sem var rithöfundur þótt hann kynni ekki að lesa

8. desember 2013

Ég hef frétt af blindum myndlistarmönnum og heyrnarlausum tónlistarmönnum. En ég hef aðeins spurnir af einum ólæsum rithöfundi. Hann hét Ioannis Makrijannis (Ιωάννης Μακρυγιάννης), eða Jóhannes Langi-Nonni, og ritaði ævisögu sína. Sú bók kom út árið 1907. Þá voru 43 ár liðin frá dauða höfundar.

Makrijannis, fæddist í sveit rétt norðan Korintuflóa í Grikklandi árið 1797. Hann var af fátæku fólki. Faðir hans var fjárhirðir og móðir hans erfiðiskona. Saga hans hefst þar sem hún er að safna eldiviði í skógi, fær hríðir og fæðir hann ein fjarri alfaraleið – reitti gras ofan á viðinn, lagði barnið þar á og kom byrði sinni svo heim til bæjar. Þau mæðgin lifðu þetta af, en ekki nema rétt svo.

Um skólagöngu var ekki að ræða fyrir svo fátækan pilt. Frá sjö ára aldri mátti hann vinna fyrir mat sínum. Í frásögninni kemur vel fram hve honum sveið fátæktin og niðurlægingin sem henni fylgdi. Þáttaskil urðu í uppvexti hans þegar heilagur Jóhannes bænheyrði hann fjórtán vetra gamlan. Okkar maður hafði þá verið flengdur fyrir allra augum út af smáyfirsjón. Hann leitaði í kirkju, yrti á nafna sinn sem þar var teiknaður á helgimynd og hét að gefa honum silfurlampa stóran ef dýrlingurinn liðsinnti sér við að komast yfir peninga og vopn. Skömmu síðar var falast eftir honum í vinnu í borginni Jannínu. Sú vinna bauð upp á betri tækifæri en baslið í sveitinni. Að nokkrum árum liðnum átti Makrijannis bæði sæmileg klæði og karlmannleg vopn. Hann gaf sig að verslun og eignaðist peninga til að efna heit sitt við helgimyndina í kirkjunni.

Þetta var í byrjun nítjándu aldar. Þjóðerniskennd fór vaxandi meðal Grikkja. Leynifélög lögðu á ráðin um uppreisn gegn tyrkneskum yfirráðum, en mestur hluti Grikklands hafði lotið veldi Tyrkjasoldáns frá því Mehmed hinni sigursæli vann Miklagarð árið 1453.

Makrijannis kenndi kúgun og ofríki Tyrkja um aum kjör foreldra sinna og sveitunga og gekk til liðs við uppreisnarmenn áður en frelsisstríð Grikkja hófst 1821. Þetta stríð stóð í meira en áratug. Stórveldi Evrópu liðsinntu Grikkjum nokkuð og lögðu þeim til kóng með blátt blóð í æðum. Sá hét Ottó frá Bæheimi og tók við ríki 1832.

Halda áfram að lesa færsluna »

Viðtal í Skessuhorni

6. desember 2013

Miðvikudaginn 4. desember birtist eftirfarandi viðtal við mig á blaðsíðu 14 í Skessuhorni. Það var tekið upp af blaðamanni föstudaginn 29. nóvember og ég romsaði þessu upp úr mér án þess að tékka á tölum og hef nú grun um að sumt sé kannski ekki alveg nákvæmlega rétt munað hjá mér. Árangar eru t.d. svolítið meira en 4000 manna, slaga jafnvel hátt í 5000.

Atli Harðarson
skólameistari Fjölbrautaskóla Vesturlands:
„Veruleg fækkun nemenda fyrirsjáanleg í framhaldsskólunum“

Fjölbrautaskóli Vesturlands á Akranesi hefur gengið í gegnum nokkrar breytingar. Nemendum fækkaði við skólann þegar tveir aðrir framhaldsskólar voru settir á fót á Vesturlandi; Fjölbrautaskóli Snæfellinga Grundarfirði 2004 og Menntaskóli Borgarfjarðar í Borgarnesi 2006. Í dag eru um 85% af nemendum Fjölbrautaskóla Vesturlands frá Akranesi og úr Hvalfjarðarsveit. Skólinn hefur þurft að glíma við stöðugar niðurskurðarkröfur eftir að kreppan skall á fyrir fimm árum. Því hefur verið mætt með aðhaldi og sparnaði. Ekki er lengur boðið upp á dýrustu valáfangana sem áður voru við skólann. Það voru fög sem kveiktu oft áhuga nemenda á því að leggja fyrir sig frekara nám í iðn- og tæknigreinum.

Atli Harðarson skólameistari segir að framhaldsskólakerfið í landinu eigi spennandi en jafnframt nokkuð óvissa tíma framundan. „Það er erfitt að sjá hvað gerist. Menntamálaráðherra boðar styttingu náms á framhaldsskólastigi. Það þýðir að framhaldsskólarnir minnka. Það þarf að hafa minna umleikis til að kenna þremur árgöngum en fjórum. Annað sem ég held að muni gerast á næstu árum er að það mun fækka talsvert í hópi fullorðinna nemenda í framhaldsskólunum, ekki aðeins hér á Akranesi heldur á landsvísu. Núna eru u. þ. b. sex og hálfur árgangur innritaður í framhaldsskólana. Ef það eru um fjögur þúsund í árgangi þá er það um 26 þúsund nemendur. Skýringin á þessu er að í skólunum nú er mikið af fullorðnu fólki sem af ýmsum ástæðum kláraði ekki framhaldsskóla þegar það var unglingar. Þau eru að vinna það upp núna. Skólakerfið er nú að ganga mjög hratt á það sem kalla má brottfall liðinna ára. Núna útskrifast árlega um 130% af fjölda í daæmigerðum árgangi eða hátt í 6000 manns. Í Fjölbrautaskóla Vesturlands hafa um 20 prósent verið nemendur sem eru fullorðið fólk. Þegar þessi kúfur verður tekinn niður og flestir þeirra fullorðnu sem vilja framhaldsskólamenntun hafa orðið sér út um hana, þá horfum við fram á að framhaldsskólarnir verði nær eingöngu með unglinga.“

Halda áfram að lesa færsluna »