Atli Harðarson

Ég eignaðist nokkrar nýjar íslenskar bækur um jólin og nokkrar náði ég í á bókasafni eftir jól. Sumar þeirra þykja mér ansi góðar eins og til dæmis söguleg skáldsaga Vilborgar Davíðsdóttur um Auði djúpúðgu. Þarna lifnar við heimur norrænna manna á Suðureyjum, Mön og Írlandi. Vilborg virðist hafa aflað sér mikillar þekkingar á lífi Kelta og innrásarmanna frá Norðurlöndum á 9. öld.

Ég bjóst svo sem við að Auður væri flott skáldsaga þegar ég tók hana með mér heim af bókasafninu og ég varð ekki fyrir vonbrigðum. Hins vegar vissi ég ekki við hverju ég átti að búast af Hlín Agnarsdóttur. Ég hafði aldrei lesið neitt eftir hana en vissi að hún var annar tveggja höfunda leikritsins Láttu ekki deigan síga, Guðmundur sem er með því fyndnasta sem ég hef séð á sviði svo ég tók skáldsögu hennar Blómin frá Maó með mér af safninu í byrjun þessarar viku. Sú bók er virkilega góð skemmtun.

Blómin frá Maó er sumu leyti svipað uppgjör við róttækni frá 8. áratugnum eins og leikritið um Guðmund. Fyrir þá sem muna eftir EIK-ML og KSML er margt í bók Hlínar óborganlega fyndið – enda er í sjálfu sér hlægilegt að hugsa til þess hvernig fáeinir úlpuklæddir fylgismenn Mao Zedong og Enver Hoxha voru þess fullvissir að þeir væru í þann mund að ná landinu undir sig og gera hér byltingu. Þrátt fyrir háðið missir Hlín sig ekki í tómhyggju, kaldhæðni eða innantóm sniðugheit. Milli línanna er samúð með fólki sem er leitandi og kannski um leið dálítið ráðvillt. Fyrir þá sem ekki muna þessa tíma hugsa ég að bók Hlínar sé ekki síður fróðleg en fyndin.

Önnur bók sem kom mér skemmtilega á óvart er ljóðabókin Hundgá úr annarri sveit eftir Eyþór Árnason. Um góð ljóð er stundum lítið hægt að segja svo ég held ég hafi engar málalengingar um þessa ljóðabók en mæli bara með henni við alla sem á annað borð hafa vit á að lesa ljóð. Aðrar nýjar ljóðbækur sem ég leit í komu mér svo sem ekki beint á óvart. Ég vissi nokkurn vegin hvað væri að finna í safni Ingibjargar Haraldsdóttur. Hún er eitt af bestu ljóðskáldum samtímans hér á landi. Þýðingarnar aftast í Ljóðasafni hennar, sem kom út á síðasta ári, hafði ég ekki áður lesið nema fáeinar og ég held að þær séu mjög merkilegar og ætla að lesa þær aftur við tækifæri.

Ég hef lítið lesið af kveðskap Matthíasar Johannessen en þar sem mér var gefin nýja bókin hans, Vegur minn til þín, las ég hana og þótti talsvert varið í hana. Sum ljóðin raunar mjög heillandi.

Hér hef ég nefnt nokkrar skruddur sem mér þótti varið í. Um aðrar vildi ég skrifa lengra mál eins og þær tvær sem ég hafði mesta ánægju af að lesa. Önnur þeirra er bók Bjarna, Svo skal dansa, sem segir sögu ömmu okkar, langömmu og langalangömmu. Hin er gersemin Grikkland ár og síð sem kom fyrst út 1991 en var nú endurútgefin.

*

Sumt annað sem ég las var ekki eins gott. Einhverju af því henti ég frá mér hálflesnu. En ég þrælaðist í gegnum alla Ævisögu Snorra Sturlusonar eftir Óskar Guðmundsson þótt mér þætti hún heldur léleg. Hún er lítið annað en endursögn á Sturlungu og hefur sama galla og Sturlunga, sem er að lesandi sér ekki skóginn fyrir trjánum – smáatriðum ægir saman svo aðalatriðin í valdabaráttu höfðingjanna verða ekki ljós. Það ætti þó að vera hægt að sjá atburði 13. aldar úr meiri fjarlægð nú en þegar Sturla Þórðarson skrifaði um þá. Ég hugsa að lesandi sem ekki þekkir Sturlungu eigi erfitt með að halda þræði í frásögn Óskars. Sá sem þekkir Sturlungu finnur fátt nýtt í henni.

Stílinn á bókinni er í þokkalegu lagi en ekkert meira en það og Óskari tekst ekki að draga upp mynd af Snorra þannig að lesandi kynnist honum sem persónu. Hann er jafn andlitslaus og óræður og í Sturlungu.

Þeir sem vörðu samninginn sem Svavar og Indriði komu með heim í sumar sögðu flestir að ríkið yrði að borga IceSave því annars yrði lokað á lán frá AGS og jafnvel öll viðskipti Íslendinga við aðrar þjóðir. Boðskapurinn var að þetta væri ömurlegur samningur en íslenska ríkið væri kúgað til að skrifa undir hann. Mér fannst þessi málflutningur svo sem skiljanlegur, enda ekkert mjög óvenjulegt að litlar þjóðir séu beittar ofríki. Nú ber minna á fullyrðingum í þessa veru þó nýjustu fréttir af AGS kunni að breyta því.

Í haust bar meira og meira á tali um að ríkisstjórnin yrði að fallast á kröfur Breta og Hollendinga, því annars gæti „endurreisn efnahagslífsins“ ekki byrjað. Ég skildi þetta svo að undirritun væri forsenda þess að fá nauðsynleg lán (eða framlengingu á lánum) og þótti þau rök svo sem skiljanleg þótt ég saknaði þess að gerð væri grein fyrir því hverjir mundu lána hingað peninga eftir undirritun en ekki fyrr. (Getur kannski verið að það verði jafnerfitt að fá erlend lán eftir sem áður þótt Bretar og Hollendingar fái sitt fram?)

Nú segja margir sem verja samninginn og vilja staðfesta hann að okkur verði ekki treyst nema hann sé undirritaður. Ég hef ekki séð neinar útlistanir á því hverjir muni þá fá aukið traust á okkur. (Sjálfur treysti ég betur þeim sem eru tregir til að skuldbinda sig og neita að gefa loforð, sem er óvíst að þeir geti staðið við, heldur en hinum sem lofa alltaf öllu fögru.)

Ég býst við að flestir hafi heyrt þessar þrenns konar fullyrðingar um hættu á einangrun landsins, erfiðleika við að „endurreisa efnahaginn“ og vantraust ef IceSave samkomulaginu er hafnað. Ég get auðvitað ekki útilokað að þær eigi við gild rök að styðjast. En þær glefsur af rökum sem ég hef séð eru bara hálfkveðnar vísur og því ekkert mjög trúverðugar. Þetta er miður, því spurningin um hvort eigi að segja já eða nei í þjóðaratkvæðagreiðslu snýst að mínu viti fyrst og fremst um hvort einhver svona rök fá staðist, eða með öðrum orðum um hvort við verðum að láta undan vegna þess að ríkisstjórnir Bretlands og Hollands hafi ráð okkar í hendi sér.

Ég hef ekki séð nein góð rök fyrir því að málið snúist um siðferðilega skyldu. Sumir láta að vísu í veðri vaka að hún sé fyrir hendi. Hafi þeir skýrt mál sitt þá hefur það farið fram hjá mér eins og svo margt annað í fjölmiðlum. (Ef Siggi tapar peningum vegna þess að Sigga verður gjaldþrota á hann að öllu jöfnu enga siðferðilega heimtingu á að Jón og Gunna bæti honum tjónið.)

Þjóðaratkvæðagreiðslan getur heldur ekki snúist um lagalega skyldu. Ef málið snerist um lög þá væri því vísað til dómastóla. Hver lagaleg skylda íslenska ríkisins er í þessu máli veit ég svo sem ekki enda virðast lögfræðingar, sem best ættu að vita það, ekki sammála þótt þeir séu, að mér virðist, heldur fleiri sem telja að engin lög skyldi íslenska ríkið til að borga þessi ósköp.

Sé þetta svona eins og mér sýnist er spurningin sem kjósendur standa frammi fyrir í þjóðaratkvæðagreiðslu: Verðum við að láta undan þrýstingi vegna þess að ella töpum við enn meiru en því sem ríkisjóður þarf að greiða ef samkomulagið er undirritað? Þetta er sem sagt ekki spurning um skyldur íslenska ríkisins heldur um hvort tekist hafi að snúa það niður með bolabrögðum.

Enn eitt ljóð úr Verðugt er (Αξιον Εστί, frb. axjon estí) eftir Oðysseas Elytis (Οδυσσεας Ελύτης, 1911—1996).

Réttlætissól er í andanum ljómar
   og brúðarlauf þú sem lofsungið ert
ég bið að þið gleymið ei
   gleymið ei landinu mínu!

Með fjöllin sín háu í arnarlíki
   eldborgir vínviði grónar
og húsin svo hvít
   við himinsins bláma!

Snertir það Asíu á eina hlið
   við Evrópu nemur á hina
horfir þó einstakt við hafsæ
   og heiðríkju loftsins!

Hvorki rök aðkomumanna
   né kærleikur eigin niðja
aðeins harmur, vei, á alla vegu
   og vægðarlaust ljósið!

Mínar bitru hendur bera Þrumufleyginn
   á bak við Tíðina ég vendi þeim 
og ákalla svo aldagamla vini
   með ægilegum hótunum og blóði!

En horfið er allt blóð það hefur þornað
   hótanirnar grafnar, vei, í steina
og hver á móti öðrum úti setjast
   allir vindar loftsins!

Réttlætissól er í andanum ljómar
   og brúðarlauf þú sem lofsungið ert
ég bið að þið gleymið ei
   gleymið ei landinu mínu!

Brúðarlauf eða myrta (myrtus communis) er algeng jurt á Grikklandi og víðar við Miðjarðarhaf. Hún tengist bæði ódauðleika og dýrkun Afródídu ástargyðju.

Gríska orðið καιρός (keros) sem kemur fyrir í fimmta erindi hefur sömu tvíræðu merkingu og íslenska orðið tíð, getur merkt bæði tíma og veður.

Ljóðin í Verðugt er (Αξιον Εστί) hafa ekki öll sérstök nöfn en þau eru tölusett og þetta er sjötti óðurinn í miðhlutanum sem kallast Þjáningarnar eða Passían (Τα Πάθη). Fyrsti hlutinn heitir Sköpunin  (Η Γένεσις) og sá síðasti Lofsöngurinn eða Glorían (Τo Δοξαστικόν). Hin tvö ljóðin úr Αξιον Εστί sem hér hafa birst (11. des. 2009 og 14. des. 2009) eru einnig úr miðhlutanum.

Þessi ljóðabálkur er annars einhvers konar sálmur um Grikkland og stundum óljóst hvort ljóðmælandinn er skáldið eða land þess.

Halda áfram að lesa færsluna »

Ég var eiginlega enn að hlæja að áramótaskaupinu frá í gærkvöld þegar ég heyrði kvöldfréttirnar í Ríkisútvarpinu klukkan 18. Þar var rætt um áramótaávarp forsetans og sagt:

Gunnar Helgi Kristinsson, stjórnmálafræðiprófessor, segir ómögulegt að ráða af ræðu forseta Íslands, hvort hann hyggist staðfesta lögin um Icesave eða ekki. […] Gunnar telur líklegra að forsetinn skrifi undir þó ekki sé hægt að vera viss. Skrifi hann ekki undir standi hann uppi vinalaus í hinu pólitíska landslagi á Íslandi. Stór hluti þeirra sem vilja að forsetinn neiti að staðfesta lögin eru litlir vinir hans en þeir sem treysta á að hann skrifi undir eru frekar pólitískir félagar.

Ég vissi fyrst ekki hvort ég ætti að halda áfram að hlæja – en þegar ég áttaði mig á alvöru málsins skildi ég að þetta var allt annað en fyndið. Í orðum Gunnars Helga fólst ansi alvarleg ásökun. Hann gaf í skyn að forsetinn væri í raun og veru jafn gerspilltur og grínast var með í áramótaskaupinu.

Er ekki illa komið ef talið er sjálfsagt og eðlilegt að ákvörðun forseta ráðist af því hvað honum þykir helst til vinsælda fallið? Hlýtur þjóðhöfðingi ekki að taka mið af landslögum, réttlæti og almannahag, og ef til vill líka virðingu embættisins og hefðum í stjórnsýslu, fremur en því hvar vinir hans eru staddir í einhverju pólitísku landslagi?

Hallgrímur orti um svona þankagang í sínum 27. Passíusálmi þar sem stendur:

Vei þeim dómara, er veit og sér,
víst hvað um málið réttast er,
vinnur það þó fyrir vinskap manns
að víkja af götu sannleikans.

Ég veit ekki frekar en aðrir hvað Ólafur Ragnar gerir en hvað sem það verður vona ég að annars konar ástæður stýri gerðum hans en þær sem Gunnar Helgi tilgreindi.

Ég óska lesendum gleðilegs árs og vona að þeir þurfi ekki að eyða ævinni í að borga skuldir óreiðumanna.

Á blaðsíðu 12 í Morgunblaðinu í dag er athyglisverð fréttaskýring um skólamál eftir Steinþór Guðbjartsson.

Steinþór minnir þar á að íslenskir grunnskólar eru einhverjir þeir dýrustu í heimi. Hvert námsár kostar um 1.150 þúsund. Ef marka má Pisa-kannanir er námsárangur þó ekki nema rétt í meðallagi í samanburði við önnur lönd.

Þrátt fyrir þennan mikla kostnað eru laun grunnskólakennara fremur lág hér á landi. Samkvæmt frétt sem birtist á vef Hagstofu Íslands 8. september 2009 eru grunnlaun kennara sem hlutfall af landsframleiðslu næstlægst hér af öllum löndum í OECD. Mikill kostnaður við grunnskólahald hér er ekki vegna þess að kennarar og aðrir starfsmenn fái há laun heldur vegna þess hvað þeir eru margir.

Skólarnir eru, samkvæmt því sem Steinþór segir, með um 11,5 starfsmenn á hverja 100 nemendur. Árið 2000 voru hins vegar aðeins 8,7 starfsmenn á hverja 100 nemendur í grunnskólum landsins.

Fjölgun starfsmanna og aukinn kostnaður við skólahald undanfarinn áratug vekja grunsemdir um að skólastefnan sem fylgt er sé komin í ógöngur. Getur hugsast að hún einkennist af skriffinnskulegum þankagangi sem gerir nánast sjálfkrafa ráð fyrir að ef eitthvað virkar ekki þá þá þurfi að gera meira af því sama? Um þetta fjallaði ég, á þessu bloggi, fyrir tveim árum síðan og sagði þá meðal annars að augljósasti vandi skólakerfisins væri að það reyndi að gera of mikið en ekki of lítið.

Nú er ef til vill lag að vinda ofan af vitleysunni vegna þess að það eru einfaldlega ekki til peningar handa þeim sem vilja leysa öll vandamál með því að gera meira í staðinn fyrir að gera eitthvað annað.

Sjálfur held ég enn að hluti vandans hér á landi sé að skólarnir reyna að kenna nemendum fleira en raunhæft getur talist. En þetta er trúlega ekki öll skýringin. Sennilega er hluti hennar að í stefnunni sem grunnskólar fylgja skortir á að eðlilegt jafnvægi sé milli tvenns konar sjónarmiða: Hér hef ég annars vegar í huga áherslu á gildi námsgreinanna og að kennari stjórni vinnu nemenda á forsendum fagsins sem hann kennir; Hins vegar er ég að hugsa um áherslu á að nemandinn þroskist á þann hátt sem hann hefur upplag til og kennarinn leiðbeini honum í krafti skilnings á þörfum hans og hæfileikum. Fyrrgreindu áherslurnar má kenna við faggreinar og þær síðarnefndu má kalla þroskamiðaðar ef menn vilja setja einhverja merkimiða á þetta.

Þessar áherslur hafa báðar nokkuð til síns ágætis, en ég held að hvorug þeirra megi vera einráð í grunnskólum. Ég held líka að því eldri sem nemendur eru því meira vægi eigi faggreinasjónarmiðin að hafa. Ég hef grun um að við unglingadeildir grunnskóla hér á landi fari þau heldur halloka og það tengist ef til vill of lítilli áherslu á að þeir sem kenna á unglingastigi hafi góða menntun í námsgreinum eins og íslensku, náttúrufræði, sögu, tungumálum eða stærðfræði.

Ég er kannski kominn út á hálan ís að vera að setja fram tilgátu um efni sem er utan við mitt sérsvið. Ég árétta því að þetta er aðeins tilgáta og það þarf meiri þekkingu en ég hef til að sannreyna hana. En ef þessi tilgáta er rétt – ef einhvers konar þroskamiðuð einsýni ræður för í grunnskólum og það kemur niður á námsárangri – þá dugar ekki að keyra sömu stefnu áfram af meiri ákafa og með meiri tilkostnaði. Þá þarf að rétta kúrsinn – breyta um stefnu.

Eftirfarandi ljóð er, eins og þýðingin sem ég birti hér 11. desember, hluti af ljóðabálknum Verðugt er (Αξιον Εστί) eftir Odysseas Elytis (Οδυσσεας Ελύτης, 1911—1996).

Klæddir sem „vinir“ komu þeir
andskotar mínir ótal sinnum
og tróðu fótum forna mold.
En moldin hæfði aldrei hælum þeirra.

Þeir komu með vitringinn,
landtökumanninn og rúmfræðinginn,
ritningar fullar af bréfum og tölum
og samleik auðsveipni og valds
sem ríkti yfir ljósinu forna.
En ljósið hæfði aldrei hlífum þeirra.

Ekki varð býflugan ginnt í sinn gullna leik
né heldur golan af vestri blekkt til að þenja voðirnar hvítu.

Efst á tindum, við opin sund og inni í dölum
reistu þeir voldug virki og smíðuðu mikil hús
eikjur bæði og önnur fley,
settu lögin sér í hag
sem brutu hvergi í bág við forna reglu.
En reglan hæfði aldrei hugsun þeirra.

Ekki var spor eftir guð markað í sál þeirra
né heldur gerði huldan þá mállausa með augnaráði sínu.^*

Klæddir sem „vinir“ komust þeir hingað
andskotar mínir ótal sinnum
gefandi sínar fornu gjafir.
En gáfu ekkert nema eld og járn.
Í opnar lúkur sem lengi biðu,
ekkert nema eld og vopn og járn.
Ekkert nema eld og vopn og járn.

^* Grísk þjóðtrú segir að ef maður horfist í augu við huldukonu steli hún rödd hans.

Halda áfram að lesa færsluna »

Eftirfarandi ljóð er hluti af ljóðabálknum Verðugt er (Αξιον Εστί) eftir Odysseas Elytis (Οδυσσέας Ελύτης, 1911—1996). Þessi bálkur, sem út kom árið 1959, er þekktasta verk hans.

Síðasta vísuorðið er eins í öllum erindunum og þar ávarpar skáldið fjarstadda móður með orðunum Roðo mú Amaranto (Ρόδο μου Αμάραντο) sem þýða rós mín sem aldrei fölnar eða rós mín eilífðarblóm. Þessi orð tengjast Maríu guðsmóður þótt það sé ef til vill álitmál hvort skáldið ávarpar hana eða einhverja af landvættum Grikklands, enda kannski engin leið að segja á venjulegu máli um hvað Elytis yrkir.

Blóð elskunnar  prýddi mig purpura
og hjúpaði yndi sem aldrei var séð
í næðingi mannfólksins þraut ég og þvarr 
fjarlæga móðir, mín eilífa rós

Þeir biðu mín þar sem útsærinn opnast
á þrímastra skipum og skeytin mér sendu
synd mín að dirfðist ég sjálfur að elska
fjarlæga móðir, mín eilífa rós

Einn júlídag opnuðust með mér hið innra
augu hennar stóru en aðeins til hálfs
að bregða á meyjar líf birtu í örskamma stund
fjarlæga móðir, mín eilífa rós

Eftir það hefur snúist og geisað í gegn mér
aldanna bræði sem öskrar og hrín
„Hver sem þig litið fékk augum lifi í blóði og í steini“
fjarlæga móðir, mín eilífa rós

Landinu mínu ég líktist á ný
blómstraði í grjótinu, greri og óx
morðingja blóðskuld borga með ljósi
fjarlæga móðir, mín eilífa rós

Halda áfram að lesa færsluna »

Nú er ég búinn að skila af mér þeim verkefnum sem skila þarf í námskeiðunum sem ég tók við Háskóla Íslands þetta misserið og líka búinn að skrá mig í námskeið fyrir vormisseri. Mér finnst ég samt hafa nóg að gera og vel það enda er ég aðallega að vinna rannsókn í námsleyfinu.

Ég er langt kominn með að vinna úr viðtölum sem ég hef tekið við raungreina- og stærðfræðikennara. Eftir áramót ætla ég svo að ræða við kennara í íslensku og sögu.

Mér finnst ég hafa orðið margs vísari um hvernig skólar bregðast við fyrirmælum frá Menntamálaráðuneyti – enda er ég meðal annars að reyna að átta mig á hvort og þá hvernig miðstýring á menntakerfinu getur virkað og hvernig háttað er sambúð nýrrar opinberrar stefnu og gamallar skólahefðar.

Ég hef einkum skoðað svör kennara við spurningum sem tengjast framkvæmd Aðalnámskrárinnar frá 1999. Mér virðist að því eldri sem skóli er því sterkari sé hefðin og áhrif Aðalnámskrár minni. Mér sýnist líka að kennarar muni almennt beita sér fyrir því að ákvæði Aðalnámskrár, sem falla síst að hefðinni í skólunum, muni ganga til baka um leið og ný námskrá tekur gildi – að til langs tíma litið stjórnist skólar meira af hefð en valdboði og þetta gildi bæði um yngri skóla og eldri.

Nú kann einhver að álykta af þessu að skólar hljóti að vera ósveigjanlegar stofnanir. Ég held að sú ályktun sé ekki alveg rétt. Hefðir eru nefnilega sveigjanlegar og laga sig að breyttum tímum, oft fljótar og betur en nokkur miðstýring getur gert. Þetta er ein af skemmtilegri þverstæðunum í stjórnmálum nútímans – að íhaldssöm kerfi laga sig stundum betur að nýjum þörfum en þau sem framfaramenn reyna að breyta og endurskapa með stjórnvaldsákvörðunum.

Árið 1999 gaf Menntamálaráðuneytið út Aðalnámskrá framhaldsskóla sem enn er í gildi þótt hún sé nú að renna sitt skeið til enda, því unnið er að gerð nýrrar námskrár í samræmi við lög um framhaldsskóla sem afgreidd voru frá Alþingi vorið 2008. Með námskránni frá 1999 var reynt að miðstýra kennslu í framhaldsskólum meira en áður hafði tíðkast. Allt stefnir í að horfið verði frá þessari miðstýringu í nýrri námskrá sem senn verður gefin út. Það má því líta á áratuginn 1999 til 2009 sem tilraun til að skipaleggja kennslu í framhaldsskólum ofan frá. Þessi tilraun vekur áhugaverðar spurningar um eðli svona stjórnunar, bæði að hve miklu leyti hún er möguleg og hvort  áhrif hennar eru í samræmi við væntingar.

Að borga hverja krónu með glöðu geði vil
í gjaldeyri með vöxtum – þó ljósið sé að deyja –
og þegar þú færð bréfið þá held ég hér um bil
að hallað mér ég geti og á náttkjól meira segja.

Ég svík þig ekki vinur og sendi þetta bréf  
til að sýna þér að ég er hvorki leiðinleg né snúin,
til að segja, til að segja, til að segja að ég hef
sætt mig við að tapa, ég er svo voðalega lúin.

Í guðsbænum þú mátt ekki gera nokkuð ljótt
og gættu þess að rýja okkur ekki inn að skinni
svo læðist ekki að mér þegar líða fer á nótt
leiðinlegar hugsanir með ugg og kvíða’í sinni.

Ég veit að þú ert góður og gætir vel að þér
og gengur ekki lengra á illa þrifnum skónum
Þá er engin hætta, þú mátt trúa mér
þæg og góð ég bugta mig fyrir gömlum ljónum.

Þó sumir voni að greiðslurnar reddist rétt um sinn
er rétt og skylt að játa að ég skrifa þetta ei hress
en þó að ég sé lúin þá veistu vilja minn
og veist ég ætla að borga
                                     þín elsku hjartans js.

Í gær las ég listann yfir gildi sem birtur var með niðurstöðum „þjóðfundar“. Þar er heiðarleiki efstur á blaði og jafnrétti, virðing, réttlæti og ábyrgð líka ofarlega.

Það sem mér finnst mest áberandi á þessum lista er ekki það sem stendur á honum, heldur það sem vantar. Þar er hvorki hófsemi né hógværð.

Getur verið að þjóðfundur hafi talið upp gildin sem hafa í raun verið höfð mestum í hávegum hér landi fremur en þau sem við þyrftum að leggja meiri áherslu á hér eftir en hingað til?

Með þessari spurningu er ég alls ekki að gera lítið úr þeim gildum sem þjóðfundurinn kom sér saman um. Þau eru öll mikils virði. En ég held samt að það sem fór aflaga hér síðustu ár megi að verulegu leyti skrifa á reikning óhófs og hroka. Þessar andstæður hófseminnar og hógværðarinnar eru kannski okkar versta þjóðarskömm.  

Ef listi þjóðfundar endurspeglar ríkjandi gildismat þá bendir hann ef til vill til þess að landsmenn eigi enn eftir að læra sína lexíu.