Færslur undir „Ljóð“

Ljóð eftir Oliver Wendell Holmes

Föstudagur, 23. október 2015

Ég rakst á fíflskaparkvæði eftir Oliver Wendell Holmes (1809–1894) sem mér þótti ekki leiðinlegt. Ég hef reynt að orða meginhugsun þess á íslensku og fer árangurinn hér á eftir.

Eitt sinn kvað ég lítið ljóð
og lúmskt mér vakti glott
sú vissa að flestum fyndist það
feikilega gott.

Það skrýtið var og skemmtilegt
og skondið svo ég hló.
Þótt háttvís sé og hagi mér
úr hlátri næstum dó.

Ég hóaði í húskarl minn,
hann er ekki smár,
væskli mínum vörn og skjól,
vaskur bæði og knár.

„Færðu þessi fínu skrif
nú fljótt til prentarans
og fyrir túkall þrykkir þau
þumbi sá með glans.“

Hann leit á blaðið, línubút
úr ljóði mínu sá
og hjartanlega hlátur sauð
í húskarlinum þá.

Aðra hending’ er hann las,
andlit skipti um ham
því munnvik upp við eyrnasnepil
öðru megin nam.

Í þriðju línu hlátur hár
hækkar enn og vex,
í þeirri fjórðu af fötum hans
fljúga tölur sex.

Hann áfram las og afarmennið
engjast sá ég þar,
ósjálfbjarga alveg hreint
í átján daga var.

Upp frá þessu árætt hef
ég ekki að slá það met,
en forðast umfram flest að vera
eins fyndinn og ég get.

(more…)

Ljóð eftir Robert Frost

Laugardagur, 17. október 2015

Robert Lee Frost (1874 –1963) telst með helstu ljóðskáldum Bandaríkjanna. Mörg kvæði hans bregða upp myndum af lífi sveitamanna á Nýja Englandi í upphafi síðustu aldar. Það sem hér fer á eftir var ort um 1920.

Borgarlækur

Hann fellur illa að beinni götu í borg
en bærinn hímir samt við nýgert torg,
norpir búinn númersplötu. En hvar
er núna lækjarbugðan sem að var
með kotið eins og inni í faðmi sér,
er ekkert sýnilegt af henni hér?
Ég spyr af því ég þekkti téðan læk
hans þunga straum og iðuköstin spræk
sem léku dátt. Ég lét þar fljóta blóm
og las í ferðir vatnsins, nam þess hljóm.
Þar sem var engi gras ei lengur grær
því gráleit steypan vöxt þess hamið fær
og eplatrén í eldinn hjuggu menn
en örvænt mun að vatnið hverfi senn,
því ódauðlegu ekkert grandað fær.
En eitthvað varð að gera þar sem tær
bæjarlækur leið við grænan svörð.
Hann luktur var í ræsi djúpt í jörð.
Þar dúsir hann og dýflissan er þröng,
daunill, myrk og lokuð undirgöng.
Hans eina sök var kannski að vera um kjurt
og komast ekki á flótta langt í burt.
Ef gömul kort ei gerðu honum skil
hann gleymdur væri, engin minning til.
Mér finnst samt eins og iðjuleysi vomi
yfir prísund dimmri og þaðan komi
hugsanir sem banna væran blund
svo borgin hvílist aldrei nokkra stund

(more…)

Ljóð eftir John Keats

Mánudagur, 24. ágúst 2015

Enska skáldið John Keats (1795 – 1821) er oft nefndur í sömu andrá og Byron (1788 – 1824) og Shelley (1792 – 1822) og þeir þrír taldir höfuðskáld enskrar rómantíkur.

Keats var skammlífastur þeirra allra. Hann dó úr berklum 25 ára gamall.

Með þekktustu ljóðum hans er kvæðið um stúlkuna fögru og miskunnarlausu (La belle dame sans mercy). Nafn sitt dregur ljóðið af frönsku kvæði frá 15. öld eftir Alain Chartier.

Þegar Keats orti þetta árið 1819 vissi hann af berklaveikinni og sem dró hann til dauða tveim árum seinna. Kannski er kvæðið öðrum þræði um sjúkdóminn. Kannski um stúlkuna Fanny Brawne. Kannski er þetta fyrst og fremst rómantísk útlegging á þjóðsagnaminni.

La belle dame sans mercy
Við hvaða raunir riddari
sem reikar daufur máttu þreyja?
Fölnuð er á flæði stör
og fuglar þegja.

Við hvaða raunir riddari
sem ristur kvölum fetar veginn?
Íkorninn á æti nóg
og akur sleginn.

Heit og litverp liljubrá
hve lauga daggir blómgun slíka,
á sjúkum vanga er sóttin rós
og sölnar líka.

Álfabarn á engi leit,
yngismeyjar fundi náði,
hún yfir leið með eitthvað villt
í augnaráði.

Batt ég henni blómasveig
og bjó til skart með ilmi þýðum.
Hún á mig leit með ástarsvip
og ómi blíðum.

Ég hóf‘ana upp á hestinn minn,
sem hljóp á skeið með okkur bæði,
hún heillaði mig heilan dag,
söng huldukvæði.

Mér hunang gaf og himnadögg,
höfga rót með sætu bragði,
og orð sem þýddu „ann ég þér“
hún einnig sagði.

Hún inn mig leiddi í álfarann
með augun villt og trega stórum,
ég lukti þeim og kyssti hvarm
með kossum fjórum.

Þar svæfði hún mig við mjúkan barm,
meinleg örlög draumar töldu
mér vís og síðan vakað hef
í veðri köldu.

Kónga og her sá föla í för
þeir fölir æptu á dauðans valdi:
„La belle dame sans merci á þig
sem þræl í haldi.“

Í rökkri varir svangar sá,
þær sýndu ógn með gapi kvöldu,
ég vaknaði og var þá hér
í veðri köldu.

Út af því ég aleinn hér
áfram reika‘og daufur þreyi,
þó fölnuð sé á flæði stör
og fuglar þegi.

(more…)

Ljóð eftir Edwin Arlington Robinson

Föstudagur, 21. ágúst 2015

Edwin Arlington Robinson orti frægt kvæði um Miniver Cheevy vestur í Ameríku fyrir rúmlega hundrað árum. Ef Miniver hefði verið íslenskur þá hefði hann kannski heitið Mangi Hró og kvæðið verið einhvern veginn svona:

Af skömm og mæðu Mangi Hró
magur grét og blés í kaunin,
að vera á dögum þótti þó
þyngsta raunin.

Mangi unni eldri tíð,
ef hann leit á brynjur glansa,
vakra fáka, vopn og stríð
vildi hann dansa.

Yfir því sem ei var til
andvarpaði og lét sig dreyma.
Kunni á fornum fræðum skil
og fann sig heima.

Sakna kvaðst hann Kamelot
kappa Tróju og refilþjóða,
ljóða- seiddi hann langt í brott
lýran góða.

Sækti ef gæti hann sollinn í,
en syndir litlar drýgja náði,
þó mektarfólkið Medici
mjög hann dáði.

Hversdagsleikinn mæddi mest,
miðaldirnar þráði af hjarta
þá jarla klæddi og jöfra best
járnið bjarta.

Oft í þungum þönkum sat,
þótti dapurt allt sitt gengi,
Mangi Hró því gruflað gat
og gruflað lengi.

Um þann tíma er hann hlaut
örlög sín, allt ljóta brasið,
hóstandi hann heilann braut
og hellti í glasið.

(more…)

Ljóð eftir Kavafis

Sunnudagur, 31. maí 2015

Eftirfarandi ljóð mun Konstantinos P. Kavafis hafa ort árið 1919.  Maðurinn sem segir frá í ljóðinu, Janþis sonur Antóníosar, heitir grísku nafni þó hann sé gyðingur. Hann er tilbúningur Kavafis.

Af Hebreum (50. e. Kr.)

Janþis sonur Antóníosar, listmálari og skáld,
hlaupari og kringlukastari, fagur eins og Endymion.
Úr fjölskyldu sem lét sér annt um samkunduhúsið.

„Dýrmætastir eru mér dagarnir
þegar skynhrifin varða mig engu
og ég hafna strangri fegurð hellenismans
með sitt algera vald
í fullkomlega gerðum útlimum, forengilegum og hvítum.
Og ég verð sá sem ég vil
að eilífu vera: Hebreskur, heilagra Hebrea sonur.“

Mjög andheitur þegar hann sagði: „Að eilífu
vera Hebreskur, heilagra Hebrea –“.

Entist þó ekki sem slíkur.
Gefinn á vald listum og lífsnautnum Alexandríu
sem höfðu hann að sínu eigin barni.

(more…)

In A Station of the Metro

Þriðjudagur, 2. desember 2014

Fyrir nokkrum dögum síðan birti ég á facebook tilraun til að þýða eftirfarandi ljóð eftir Ezra Pound. Það ber yfirskriftina In A Station of the Metro og var fyrst prentað árið 1913. Ég lét fylgja spurningu um hvort rétt væri að nota stuðla í þýðingu á þessu ljóði.

The apparition of these faces in the crowd;
Petals on a wet, black bough.

Tilraun mín var á þessa leið:

Andlit sýnast í þeim grúa;
blóm á svartri, blautri grein.

Um þýðinguna og spurningu mína um stuðlasetningu spunnust samræður eins og jafnan á facebook og ég fékk ágætar ábendingar frá Stefáni Steinssyni, Evu Hauksdóttur, Önnu Kristjánsdóttur, Hörpu Hreinsdóttur, Ingimar Ólafssyni Waage og Pétri Þorsteinssyni. Í ljósi þeirra bætti ég þýðinguna nokkuð og hún varð svona:

Inn um fjöldann andlit kvikna;
krónublöð á blautri, svartri grein.

Ef til vill hentar facebook hreint ekki illa til hópvinnu við ljóðaþýðingar.

Ljóð eftir Gatsos

Miðvikudagur, 29. október 2014

Ljóðskáldið Níkos Gatsos (Νίκος Γκάτσος) fæddist árið 1911 í Arkadíu á Grikklandi. Ljóðabók hans Amorgos, sem út kom 1943, þótti tíðindum sæta á sinni tíð. Súrrealismi hafði náð nokkurri fótfestu meðal grískra ljóðskálda fyrir stríð en Gatsos tengdi hann bragarháttum og orðfæri úr alþýðlegum skáldskap. Með vinsælum söngtextum sem hann orti seinna á ævinni gerði hann súrrealískt myndmál að hluta grískrar alþýðumenningar.

Hér fer á eftir tilraun til að þýða eitt ljóð úr Amorgos. Það er ort undir hætti sem minnir á grísk þjóðkvæði og rímur þar sem hver lína er fimmtán atkvæði.

Inn’í garði gremju og harms, geislar sólar aldrei skína
ormar birtast einir þar, ybba sig með gabb að stjörnum
hestar æxlast eins og grös, upp á mauraþúfum spretta
einnig flæðarmúsamor, mígur sæði, étur fugla.

Inn’í garði gremju og harms, gengur nóttin ei til viðar
laufin öll sem eru þar, aðeins spýja táraflóði
skuggalegur skrattinn hjá, skundar til að ríða hundum
þar sem yfir blakkan brunn, blóði fylltan, hrafnar synda.

Inn’í garði gremju og harms, gljái augans þornað hefur
heilinn fraus í höfuðskel, hjartað orðið var að steini
dauðra froska hold og húð, hanga í tönnum kóngulóar
út af sulti ýla þar, engisprettur draugs hjá fótum.

Inn’í garði gremju og harms, grasið svarta vex í jörðu
en í maí og aðeins þá, eina kvöldstund blær í lofti
léttum fótum leið þar hjá, líkt og hljóðlátt tipl um engi
bára með sinn blíða koss, blæju hvítri skreytt á sænum.

Ef þyrsta skyldi þig í vatn, þá við tökum ský og vindum
ef þú skyldir biðja um brauð, er best við slátrum næturgala
bíddu aðeins augnablik, eftir það mun rúgur skríða
blakkir himnar blika við, blómstra munu kóngaljósin.

Sá ljúfi blær var litla stund, lævirkinn er horfinn sjónum
ásýnd slíka átti maí, upplit mánaljóssins hvíta
léttum fótum leið þar hjá, líkt og hljóðlátt tipl um engi
bára með sinn blíða koss, blæju hvítri skreytt á sænum.

(more…)

Kvæði Lewis Carroll um Jörmunvák

Föstudagur, 17. október 2014

Kvæði Lewis Carroll um Jörmunvák (Jabberwocky) virðist að miklu leyti merkingarleysa. Samt er það ekki innihaldslausara en svo að hægt er að þýða það á önnur mál.

Jörmunvákur

Brálegt var og breka týr
braust og slæmdist inn í kút:
Þau mímdu öll sem mergildýr
og mæmilratar grafin út.

„Á Jörmunvák þig vara skalt!
Voða býr hans tönn og kló,
og fuglinn illi Fragóbalt
og frekjudýrið Kumlagró!“

Sverðalögin lét í té,
langa vegu elti bráð,
en hvíldist undir tandur tré
og tók að hugsa þar sitt ráð.

Af stæltum hug þá styrmi fló,
stóð af glyrnum logarák,
er beljandi um burniskóg
blástur knúði Jörmunvák.

Gneistu sverði banabeð
búa gjörðu yrki stráks!
Bægslaðist til baka með
búki sviptan hausinn váks.

„Fékkstu Jörmunvákinn veitt?
Vaskur ertu drengur minn!
Lofnardaginn gnátt og gneytt
gnægtum kætir snergillinn!“

Brálegt var og breka týr
braust og slæmdist inn í kút:
Þau mímdu öll sem mergildýr
og mæmilratar grafin út.

(more…)

Brúin yfir Berjadalsá

Þriðjudagur, 30. september 2014

Rótarýhreyfingin var stofnuð í Bandaríkjunum 1905 og fagnaði því aldarafmæli árið 2005. Þegar leið að þessum tímamótum ákváðu félagar í Rótarýklúbbi Akraness að halda upp á þau. Skipuð var afmælisnefnd undir forystu Guðmundar Guðmundssonar. Hún lagði til að haldið yrði upp á afmælið með því smíða brú yfir Berjadalsá fyrir innan gljúfur. Brúnni var ætlað að auðvelda leiðina upp á Háahnjúk, sem er syðri tindur Akrafjalls, því hægt yrði að ganga upp Selbrekku og komast svo þurrum fótum yfir ána. Einnig lagði nefndin til að leiðin upp að brúnni yrði merkt. Tillögur hennar voru samþykktar og hafist handa strax um vorið.

Fyrst var látið duga að leggja til bráðbirgða planka milli árbakka. Sumum þóttu þeir heldur ómerkilegir og birtist um þá kviðlingur í Skessuhorni sem Jón Pétursson heitinn (1935–2010) setti saman. Var hann eitthvað á þessa leið:

Hægra nú mun verða’um vik
víst mun leiðin skána
Heimsins mesta hænsnaprik
hafa sett á ána.

Seinna um sumarið var smíðuð brú með handriði og lét Jón Pétursson þess getið í Skessuhorni að hún væri „hin besta smíð og klúbbnum til sóma.“ Brúin entist á annað ár en þegar sumar gekk í garð 2007 var hún orðin lúin af veðri og vindum og var því ráðist í að bæta hana. Úr varð önnur brúin sem Rótarýmenn settu þarna. Sú brotnaði þegar svellalög yfir ánni skriðu fram. Eftir að ísa leysti fauk hún svo út í veður og vind. Í lok mars 2008 ritaði Jón Pétursson um þá atburði í Skessuhorn: „Núna síðastliðinn vetur fauk brúin af ánni þarna fyrir ofan gljúfrin. Og eftir því sem ég hef komist næst liggur hún sem tannstönglar uppi á Suðurfjallinu.“

Þriðja brúin var byggð vorið 2011. Hún var tekin af ánni um haustið og borin vel upp fyrir bakkann þar sem hlaðið var á hana fargi úr stórgrýti. Því miður fórst fyrir að slá niður hæla og binda hana svo um veturinn fauk hún þrátt fyrir grjótið sem átti að halda henni. Hún lamdist við kletta og brotnaði í spón.

Rótarýmenn á Akranesi réðust í brúarsmíð í fjórða sinn sumarið 2013. Nú var vandað enn betur til verka en fyrr og smíðaðar tvær stuttar brýr og sterklegar. Borað var fyrir traustum festingum úr málmi í klett í miðri ánni. Þar tengjast brýrnar saman. Þær voru teknar upp um haustið og festar við hæla skammt frá árbakkanum. Þann 23. apríl síðastliðinn voru þær færðar á sinn stað svo menn geta gengið yfir ána fram á haust þegar brúin verður aftur tekin upp. Engin leið er að láta hana vera yfir ánni um vetur því svellalögin sem myndast yfir vatnsborðinu eiga það til skríða fram af miklum þunga.

Ágrip af þessari sögu fer hér á eftir í bundnu máli:

Fyr’nær einum áratug
eins og ríman frá mun greina
réðust menn af miklum dug
í merkilega framkvæmd eina.

Í Akrafjalli byggðu brú
– beggja vegna háir tindar –
heldur illa entist sú,
enda blésu sterkir vindar.

Æstum rómi ýlfra þar
elris hundar langar nætur.
Hvassar tuggðu tennurnar
timburgólf og brúarfætur.

Yfir hryðja dundi dimm
dró sig fram með ógnarkrafti.
Í lofti vöktu veður grimm
vargs með lund og illum kjafti.

Eftir þetta aftur var
ófært fljót á vegi manna.
Þurrar báru’ei bífurnar
sem brúnir fjallsins vildu kanna.

Svo allra handa efni’og tól
uppi í dal eitt kvöld um vorið,
nokkru fyrr en sest var sól,
seggir fengu aftur borið.

En hagleiksmanna handaverk
höfuðskepnur lítils meta.
Þó að brú sé stór og sterk
stormar hana bugað geta.

Á ýli’og þorra elfan stríð
undir svelli kletta bryður.
Ísinn þolir engin smíð
allt hann getur molað niður.

Á var brúuð enn eitt sinn
öll var smíðin vönduð betur,
– en harður er’ann heimurinn,
hlífir engu rok um vetur.

Þarna geta brostið brýr,
brotin sópast nið’r  í gilin,
þegar hnúa krepptum knýr
Kári fast á hamraþilin.

Fannst þar brotið brak um vor
sem brúin áður staðið hafði,
kurluð sprek í klettaskor
kræklótt lyng í greinar vafði.

En uppgjöf hugar- inn í -þel
ekki hleypa brúarsmiðir.
Þó flestum yrði ei um sel
aldrei haggast þeirra siðir.

Báru við upp bratta hlíð
byggðu yfir vatnsins gárum
Fjalars nóta fagra smíð,
í fjórða sinn á nokkrum árum.

Þurrum fótum fara má
fjalla- um í víðum -salnum,
því að brú er yfir á
enn á ný í Berjadalnum.

(Tilvitnanir í skrif Jóns Péturssonar eru teknar úr greininni Gljúfrabúinn og Rótarýbrúin sem birtist upphaflega 27. mars 2008 í Skessuhorni og liggur frammi á http://skessuhorn.is/skessuhorn/adsendar-greinar/nr/69820/.)

Söngurinn um Kemal eftir Níkos Gatsos

Laugardagur, 17. maí 2014

Nikos Gatsos (Νίκος Γκάτσος) fæddist árið 1911 á Pelópsskaga og dó 1992. Með ljóðabók sinni Amorgos (Αμοργός) markaði hann þáttaskil í módernískri ljóðagerð á grísku með því að tengja saman súrrealisma og efni úr alþýðukveðskap. Hann gat sér líka gott orð fyrir þýðingar á leikritum, m.a. eftir Federico García Lorca, August Strindberg og Eugene O’Neill. Þekktastur er hann þó fyrir mikinn fjölda söngtexta einkum við lög eftir Manos Hgatsiðakis (Μάνος Χατζιδάκις, 1925 – 1994). Söngurinn um Kemal er einn margra texta sem hann samdi við lag eftir þetta vinsæla tónskáld.

Kemal

Heyrið nú söguna um Kemal, ungan prins í Austurlöndum sem var afkomandi Sindbaðs sæfara. Hann hugðist geta breytt gangi heimsins. En beiskur er bikar drottins og dimmt er í sálum mannanna.

Eitt sinn var í Austurlöndum
eymdarlíf og búin snauð,
vatnsból fúl og fólk í böndum,
félaust og það skorti brauð.

Oft í Mósúl og Basara
af auga tár í sandinn hné
þar sem börnin standa og stara
stúrin undir pálmatré.

Konungborinn kappinn heyrði
kveða fólkið dægur löng
um skapadóm sem engu eirði,
óttalega dapran söng.

Að betri dagar bráðum gæfust,
bundinn skyldi endi á neyð,
upp að tímar aðrir hæfust,
Allah sór hann dýran eið.

Spurðu dirfsku drengsins góða
drottinvöld og fyrtust við.
Rak hann fjónum ræsir þjóða
í rándýrsham með grimmdarlið.

Frá Tígris allt að Efrats grundum
illum kjöftum svikarann
hröktu líkir ljótum hundum
lífs að fanga dauðamann.

Rökkum þeim fór víst að vonum,
veiðin tókst þeim illa fans,
snöru vildu herp’að honum,
höfð’ann með til kalífans.

Svarta mjólk á morgni gráum,
myrkur saup hann yfrið nóg,
gálga áður undir háum
andann hinsta sinni dró.

Upp’ann kom að himna hliði
horfin sorg og mæða var,
spurt ég hef með spekt að biði
spámaðurinn kappans þar.

Saman hönd í hönd þeir gengu
í himnarann um skýja grund.
Af stjörnuljósi leiðsögn fengu,
ljúfa fylgd á drottins fund.

Sjálfan Allah Sindbaðs niðji
sá og heyrði alvalds dóm,
hugur mannsins margt þó iðji
mun hans viska tál og hjóm:

„Um veröld er það segin saga
að síst mun enda jarðar neyð,
því járni og eldi alla daga
‘ún áfram ryður sína leið.“

Góða nótt Kemal. Þessi heimur breytist aldrei.
Góða nótt.

(more…)