Kreppuskáldskapur Grikkja

Kreppan í Grikklandi hefur staðið ansi lengi og hún sverfur að. Æ meir. Hátt í helmingur barna í landinu lifir undir fátæktarmörkum. Atvinnuleysi er meira en það var í Bandaríkjunum í kreppunni miklu á fjórða áratug síðustu aldar. Það hefur að vísu minnkað úr um 23% í um 22% undanfarið ár. Ekki veit ég hvort það er fremur vegna þess að ástandið sé eitthvað að skána, eða vegna þess hve margir hafa flutt úr landi.

Þessi kreppa hefur alið af sér þjáningar og vonleysi og það er nánast virðingarleysi við fólk að tala um hana með hugtökum úr hagfræði og pælingum um peningakerfi heimsins. Samt reyni ég kannski að segja eitthvað um þau efni næstu daga eftir því sem mín takmarkaða þekking leyfir. En ég ætla að byrja á því eina góða sem ég veit til að hafi hlotist af þrengingum Grikkja. Þær hafa alið af sér merkilegan skáldskap. (Það gerði kreppan mikla líka víða um lönd, ekki síst í Bandaríkjunum þar sem Faulkner, Caldwell og Steinbeck skrifuðu magnaðar sögur.)

Ég las fyrir stuttu enska þýðingu á smásögum eftir Christos Ikonomou (Χρήστος Οικονόμου). Bókin (sem heitir Κάτι θα γίνει, θα δεις) kom út á grísku árið 2010. Enska þýðingin heitir Something Will Happen, You‘ll See. Þegar sögurnar í henni voru samdar var kreppan byrjuð, en ástandið ekki orðið neitt eins og nú. Þarna segir frá fátæku fólki sem veit ekki hvort það fær laun um næstu mánaðamót, dreymir um súkkulaði, tekur lögin í sínar hendur, þambar brennivín eða situr næturlangt fyrir dyrum úti og talar við köttinn sinn.

Ikonomou skrifar sterkar og áleitnar myndir af lífi fólks og bágindum. En hann hefur engin hrein og klár svör – gefur samt í skyn að það sé einhver skýring á ástandinu, þó það virðist óskiljanleg. Í einni sögunni segir hann t.d. að „þótt það sé ef til vill ógnvekjandi að lifa við óreiðu þá valdi það tvöfalt meiri ugg að vita, að þetta sé ekki óreiða, heldur regla og lögmál sem þú munir aldrei læra – getir ekki lært – sama hvað þú reynir.“

Það sem ég hef lesið af kreppuskáldskap Grikkja er annars mest ljóð. Mörg af þeim eru afsprengi nýlegra hreyfinga bókmenntum heimsins. Sum falla inn í hefð sem frumkvöðlar í þarlendum nútímaskáldskap mótuðu á fjórða áratugnum. Sum eru undir hefðbundnum bragarháttum.

Eitt af því sem mér sýnist einkenna þennan skáldskap er óvissa um hvað er að gerast: Eru bágindin afleiðing af einhverju sem við höfum gert eða erum við leiksoppar sem engu ráðum um eigin örlög? Er „hrunið“ efnahagslegt, eða var það sem hrundi kannski frekar skýjaborg og draumórar um að basl og strit heyrðu sögunni til – landið væri hluti af sameinaðri Evrópu þar sem velferð alþýðu væri trygg og örugg?

Ljóðin sem ég hef lesið eru, eins og sögur Ikonomou, áleitin – en lítið um lausnir. Ég held að stór hluti af kreppuskáldskapnum fyrir um 80 árum hafi verið skrifaður af talsvert kokhraustari vissu um hvað væri vitlaust við hagkerfi heimsins og hvernig ætti að kippa hlutunum í lag. En þessi grísku skáld eru líklega of menntuð til að nota slagorð og klisjur. Hvort menntun þeirra elur bara af sér upplýst úrræðaleysi eða nýja von veit ég ekki – frekar en aðrir. En þeir sem vilja magnaðan skáldskap hafa af nógu að taka.

Talsvert af ljóðagerð Grikkja síðustu ár fæst nú í enskum þýðingum t.d. í Futures: Poetry of the Greek Crisis og Austerity Measures: The New Greek Poetry. Í síðartöldu bókinni eru ljóðin líka á frummálinu. Mikið af nýlegum grískum skáldskap er líka aðgengilegt á vefsíðum eins og t.d. www.poeticanet.gr.

Hér eru krækjur í upplýsingar um bækurnar þrjár sem ég nefndi:
www.amazon.com/gp/product/B011G4DPG4
,
www.amazon.com/gp/product/1908058242/
,
www.amazon.com/gp/product/1681371146.



Ritaðu ummæli