Færslur októbermánaðar 2013

Sköpunin

Sunnudagur, 27. október 2013

Ljóðabókin Verðugt er (Άξιον Εστί) sem kom út árið 1959 er þekktasta verk gríska ljóðskáldsins Oðýsseas Elytis. Ljóðið sem hér fer á eftir er upphaf fyrsta hluta sem kallast Sköpunin eða Tilurðin (Η Γένεσις).

Sköpunin

Í UPPHAFI var ljósið og fyrsta stundin
þegar varirnar ennþá í leirnum
brögðuðu á veraldar vegum
Blóðið var grænt og laukar í gullinni jörð
Í svefni sínum breiddi undursamleg hafaldan
út himinsins glitrandi blæjur
undir Jóhannesartrjám og háum beinvöxnum pálmum
Þar mætti ég
heiminum einn
og ég volaði og grét
Sála mín leitaði Merkisbera og Sendiboða
  Ég man að þá sá ég
Svörtu Konurnar þrjár
lyfta höndum mót austri
Gullnar á hrygginn og smám saman hvarf burtu
skýið sem skildu þær eftir
til hægri Og jurtir með framandlegt útlit
Það var sólin með möndul sinn inni í mér
og óskiptan fjölda af geislum sem kallaði Og
sá sem ég var að sönnu sá sem ég var fyrir fjölmörgum öldum
sá sem er ennþá í eldinum ferskur og grænn og ekki skorinn frá himni
Ég fann að hann kom og beygði sig
yfir vöggu mín sjálfs
minning sem orðin að nútíð
tók málróm frá bárum og trjám:
„Þitt boðorð er“ heyrði ég mælt „þessi heimur
það er skrifað í iður þín sjálfs
Lestu og legðu þig fram
þú skalt berjast“ var mælt
„Vopnist nú allir“ var mælt
Og hann var eins og ungur Guð sem enn er að læra
þegar hann breiddi út faðminn og skapaði þjáningu og fögnuð í senn.
Fyrst drógust naglarnir úr með afli
hátt uppi á veggnum svo féllu þær niður
Axirnar Sjö
rétt eins og stormur
í upphafi vega þar sem fugl allt frá byrjun
ilmar að nýju svo vel
sneri blóðið hreint til síns heima
og ófreskjur tóku á sig mannlega mynd
  Svo auðsætt hið óskiljanlega
 Þá komu líka allir vindarnir úr ætt minni
drengirnir með útblásnu kinnarnar
og breiðan grænan afturenda eins og á hafmeyjum
og aðrir fornir öldungar sem ég þekkti
með skeljahúð og vaxnir skeggi
Og þeir skiptu skýinu í tvo hluta og síðan í fjóra
og blésu í norður því litla sem eftir leifði
Stoltur gekk Turninn mikli á breiðum fæti í vatnið
Sjóndeildarhringurinn ljómandi lína
svo sýnileg og þykk og óyfirstíganleg

ÞESSI sálmur hinn fyrsti.

Þessi ljóðabálkur er einhvers konar sálmur um Grikkland og stundum óljóst hvort ljóðmælandinn er skáldið eða land þess.

Þegar í þessu fyrsta ljóði bókarinnar kemur fram að mælandinn er í senn maður sem byrjaði ævina sem smábarn og einhver sem hefur verið til í margar aldir.

Sennilega vísar Elytis í eigið upphaf þegar hann nefnir axirnar sjö en hverfið í Heraklion á Krít þar sem hann fæddist var nefnt eftir sjö öxum sem héngu á austurmúr borgarinnar. Tyrknesk yfirvöld komu þeim þar fyrir og þær áttu að tákna sjö herdeildir sem unnu borgina 1669. Árið 1912, skömmu eftir fæðingu Elytis, sameinaðist Krít gríska ríkinu og þessar axir voru teknar niður af veggnum.

Turninn mikli sem er nefndur undir lok ljóðsins er trúlega feneyska virkið við höfnina í Heraklion.

(more…)