Viðtal í Skessuhorni

Miðvikudaginn 4. desember birtist eftirfarandi viðtal við mig á blaðsíðu 14 í Skessuhorni. Það var tekið upp af blaðamanni föstudaginn 29. nóvember og ég romsaði þessu upp úr mér án þess að tékka á tölum og hef nú grun um að sumt sé kannski ekki alveg nákvæmlega rétt munað hjá mér. Árangar eru t.d. svolítið meira en 4000 manna, slaga jafnvel hátt í 5000.

Atli Harðarson
skólameistari Fjölbrautaskóla Vesturlands:
„Veruleg fækkun nemenda fyrirsjáanleg í framhaldsskólunum“

Fjölbrautaskóli Vesturlands á Akranesi hefur gengið í gegnum nokkrar breytingar. Nemendum fækkaði við skólann þegar tveir aðrir framhaldsskólar voru settir á fót á Vesturlandi; Fjölbrautaskóli Snæfellinga Grundarfirði 2004 og Menntaskóli Borgarfjarðar í Borgarnesi 2006. Í dag eru um 85% af nemendum Fjölbrautaskóla Vesturlands frá Akranesi og úr Hvalfjarðarsveit. Skólinn hefur þurft að glíma við stöðugar niðurskurðarkröfur eftir að kreppan skall á fyrir fimm árum. Því hefur verið mætt með aðhaldi og sparnaði. Ekki er lengur boðið upp á dýrustu valáfangana sem áður voru við skólann. Það voru fög sem kveiktu oft áhuga nemenda á því að leggja fyrir sig frekara nám í iðn- og tæknigreinum.

Atli Harðarson skólameistari segir að framhaldsskólakerfið í landinu eigi spennandi en jafnframt nokkuð óvissa tíma framundan. „Það er erfitt að sjá hvað gerist. Menntamálaráðherra boðar styttingu náms á framhaldsskólastigi. Það þýðir að framhaldsskólarnir minnka. Það þarf að hafa minna umleikis til að kenna þremur árgöngum en fjórum. Annað sem ég held að muni gerast á næstu árum er að það mun fækka talsvert í hópi fullorðinna nemenda í framhaldsskólunum, ekki aðeins hér á Akranesi heldur á landsvísu. Núna eru u. þ. b. sex og hálfur árgangur innritaður í framhaldsskólana. Ef það eru um fjögur þúsund í árgangi þá er það um 26 þúsund nemendur. Skýringin á þessu er að í skólunum nú er mikið af fullorðnu fólki sem af ýmsum ástæðum kláraði ekki framhaldsskóla þegar það var unglingar. Þau eru að vinna það upp núna. Skólakerfið er nú að ganga mjög hratt á það sem kalla má brottfall liðinna ára. Núna útskrifast árlega um 130% af fjölda í daæmigerðum árgangi eða hátt í 6000 manns. Í Fjölbrautaskóla Vesturlands hafa um 20 prósent verið nemendur sem eru fullorðið fólk. Þegar þessi kúfur verður tekinn niður og flestir þeirra fullorðnu sem vilja framhaldsskólamenntun hafa orðið sér út um hana, þá horfum við fram á að framhaldsskólarnir verði nær eingöngu með unglinga.“

Of stórir skólar – ekki umbunað fyrir gæði náms

Skólameistarinn á Akranesi segir að eftir nokkur ár sé fyrirsjáanlegt að þjóðin verði með skólakerfi sem hefur pláss fyrir hátt í 30 þúsund manns. Það muni þó einungis fá rétt tæp 20 þúsund nemendur. Þrátt fyrir þetta sé enn verið að byggja nýja skóla. Fólk ætti frekar að staldra við og spyrja hver þróun framhaldsskólakerfisins verði í framtíðinni. „Fjórir árgangar eru ekki nema tæp 18 þúsund manns á landsvísu. Ef við tökum upp þriggja ára framhaldsnám þá eru þrír árgangar aðeins 13 til 14 þúsund manns. Það er því augljóst að það mun hringla allvel í þessu kerfi. Þetta mun kalla á einhvers konar uppstokkun og breytingu. Ef nemendum fækkar umtalsvert eins og ég tel að hljóti að blasa við, þá munum við vart halda áfram að reka óbreytt kerfi af þessari stærð. Ef litið er á Fjölbrautaskóla Vesturlands þá býst ég við að hann muni fá vel yfir hundrað nýnema upp úr 10. bekkjum á hverju hausti. Ef hver þeirra er hjá okkur í þrjú ár þá eru það ekki nema rúmlega 300 nemendur. Ef við tölum um fjögur ár, þá eru það rúmlega 400. Það er talsvert minni starfsemi en í dag.“

Atli segir að sókn fullorðinna í framhaldsskólamenntun á undaförnum árum hafi að nokkru leyti verið drifin áfram af eftirspurn. Fólk vilji fá gráður og starfsréttindi. Hún sé þó líka á vissan hátt tilkomin vegna þess að skólarnir sækjast eftir viðskiptavinum, það er nemendum. „Þetta helst í hendur. Skólarnir vilja fá fleiri nemendur vegna þess að ríkið hefur í raun borgað skólunum fyrir magn eininga, en ekki vegið á neinn hátt hversu góða kennslu þeir veita. Það eru borgaðar svo og svo miklar fjárhæðir fyrir hverja einingu sem nemandi gengst undir próf í. Upphæðin er sú sama óháð því hvort nemandinn fái svo fimm eða tíu í einkunn. Það gildir líka einu hvort fimman er munstruð á viðkomandi nemanda til að láta hann ná eða hvort hann vann fyrir henni. Við höfum kerfi sem er frekar stórt miðað við stærð þjóðarinnar og mjög gírað inn á magn. Ég vona að þegar sá samdráttur sem er framundan verður að veruleika og skólarnir fá talsvert færra fólk inn, að þá verði áherslan frekar á að gera virkilega vel við fólk. Ég vildi gjarnan sjá ríkið bregðast við þessari þróun með því að umbuna skólunum fyrir afbragðs árangur og það sem er framúrskarandi í staðinn fyrir magn á kennslu og einingum. Það er kannski óskhyggja að vænta þess að slíkt sé handan við hornið en maður vonar nú samt.“

Kreppan þvingar ekki fullorðið fólk í nám

En liggur skýringin á aðsókn fullorðinna að framhaldsskólanámi ekki að einhverju leyti í því að aðstæður eru erfiðar á vinnumarkaði? „Ég held ekki. Aðsókn fullorðinna að framhaldsskólum að minnsta kosti hér og skólum svipuðum þessum minnkaði frekar á árunum 2009 og 2010 miðað við árin á undan. Fyrstu áhrif kreppunnar virtust vera að fólk sótti heldur minna en ekki meira í nám. Kannski var það vegna vonleysis, fólk hélt það þýddi ekkert að reyna að bæta stöðu sína á vinnumarkaði með meiri menntun því þetta væri hvort eð er allt glatað, ég veit það ekki. En þegar sem allra mest var að gera hér í byggingagreinum á árunum fyrir bankahrun þá var mjög önnum kafið fólk sem var að fullnýta hverja stund alla sjö daga vikunnar til að geta komið hér um kvöld og helgar í húsasmíði úr mikilli yfirvinnu. Ég tel frekar að vinnumarkaðurinn hafi smám saman orðið óvinveittari þeim sem ekki hafa formlega menntun. Launabil ófaglærðra og faglærðra hefur heldur verið að breikka. Margt fólk sem sá kannski fyrir 20 árum að það þyrfti ekki endilega framhaldsskólamenntun til að sjá sér farborða sér hag í því nú að ná sér í starfsmenntun eða bæta við sig í skólagöngu.“

Beina þarf fleiri nemendum í iðn- og tæknigreinar

Hefur Atli Harðarson skoðanir á því hvernig ætti á breyta áherslum í framhaldsnámi? Ætti að reyna að beina fleira fólki yfir í tækninám? „Íslenska skólakerfið er sveigjanlegt og býr yfir fjölbreytni. Skólarnir hafa mætt breytilegum þörfum í bóknáminu. Iðnnám og tækninám er meira bundið í alls kyns regluverk. Sveigjanleiki þar er minni og allar breytingar taka mjög langan tíma. Ég held að vandræði sem oft er talað um í tenglsum við að allt of fáir unglingar fari í iðn- og tækninám séu að nokkru leyti vegna þess að það nám hefur ekki lagað sig eins hratt að breyttum þörfum og hugsunarhætti unglinga. Þar þarf kannski að fara í talsvert róttæka tiltekt til að laða ungt fólk að náminu. Það er mjög æskilegt markmið að fá fleira ungt fólk í nám í tæknigreinum. Við höfum reynt að fikra okkur áfram í átt að þessu með því að bjóða upp á almennt tækninám í eitt ár. Það nám gengur upp í nám í byggingagreinum og málmiðnaðargreinum. Fólk getur farið í þetta nám þó það viti ekki hvaða tæknigrein eða iðngrein það ætlar að fara í. Það má líka söðla um og taka stefnuna á stúdentspróf úr þessu.“

Atli telur þó að fleira komi til í tengslum við að laða ungt fólk að námi í iðn- og tæknigreinum. „Þetta nám hefur verið að þyngjast jafnt og þétt í meira en aldarfjórðung og það gerir það kannski minna aðlaðandi fyrir 16 ára ungmenni. Margt iðnnám er í dag erfiðara en bóknám. Það er lengri vinnudagur hjá nemendum og námið tekur meira á heldur en dæmigert bóknám. Það er liðin tíð að krakkar sem byrja á stúdensbrautum komi kannski á miðjum vetri og segi námið allt of erfitt og þeir vilji fara í iðnnám. Nú er þetta meira í hina áttina. Krakkar sem byrja á iðnnámi segja það of erfitt og ákveða að fara í stúdentsnám. Þetta er bæði vegna þess að flóknum viðfangsefnum í iðnnámi hefur fjölgað. Það er alls kyns tölvutækni og tölvuteikning, meiri flókin bókleg fræði sem eru komin í þetta. Hitt er að kennslan sem mótaðist þegar þessar námsskrár í iðngreinum urðu til, gerði ráð fyrir því að fólk hefði unnið eitthvað. Það var ekki galin forsenda á þeim tíma. Flestir sem fóru í iðnnám höfðu unnið á verkstæðum eða í smiðjum hjá ættingjum og kunningjum, jafnvel allt frá því fyrir fermingu. Vinnustaðir þar sem tæknistörf eru unnin í dag eru lokaðir börnum og unglingum vegna öryggissjónarmiða. Unglingar í dag þekkja vart eða ekki þennan heim þegar þeir eru að hefja iðnnám og þurfa þess vegna e.t.v að fara heldur hægar af stað og fá tíma til að æfa sig í vinnubrögðum sem ungt fólk lærði áður með þátttöku í atvinnulífi.“



Ein ummæli við “Viðtal í Skessuhorni”

  1. Viðtal Við Atla Harðarson í Skessuhorni | skmi.is ritar:

    […] í heild sinni á bloggsíðu Atla  This entry was posted in Fjölmiðlaumfjöllun. Bookmark the permalink. ← Viðtal á Bylgjunni – Er Framhaldsskólakerfið úrelt? Kastljós –Hvítbók í Vændum → […]