Færslur nóvembermánaðar 2010

Eitt af síðustu ljóðum Kavafis

Fimmtudagur, 18. nóvember 2010

Eftirfarandi er lengsta ljóð Kavafis og eitt af þeim síðustu sem hann birti.

Myris – Alexandríu 340 e. Kr.

Þegar mér barst sú skelfilega frétt að Myris væri dáinn
fór ég heim til hans þótt ég forðist annars
að koma á heimili kristinna manna,
sérstaklega þegar þeir syrgja eða halda hátíðir.

Ég stóð á ganginum – kærði mig ekki um
að koma lengra inn því ég fann
að ættingjar þess látna horfðu á mig
með furðusvip og augljósri vanþóknun.

Þeir höfðu komið honum fyrir í stóru herbergi
og frá enda gangsins þar sem ég stóð var hægt
að sjá inn í hluta þess, allt lagt dýrum teppum
og pottar og kirnur úr silfri og gulli.

Ég stóð og grét í enda gangsins
og hugsaði um allar samkomur okkar og ferðir,
hvað þær yrðu lítils virði hér eftir, án Myrisar,
og ég hugsaði um að ég sæi hann aldrei framar
á dásamlegu og lostasömu næturgöltri okkar,
fagnandi, hlæjandi og mælandi fram vísur
með fullkominni tilfinningu fyrir hellenskri hrynjandi;
og ég hugsaði um hvað væri að eilífu glatað,
að fegurð hans væri að eilífu glötuð
þess unga manns sem ég tilbað af þvílíkum ofsa.

Rétt hjá mér voru gamlar kerlingar sem töluðu
í hálfum hljóðum um síðustu dagana sem hann lifði –
stöðugt með nafn Krists á vörum
og greiparnar spenntar um krossinn. –
Svo komu fjórir kristnir prestar
inn í herbergið og þuldu bænir
af tilfinningahita og ákölluðu Jesú
eða Maríu (ég veit ekki mikið um trú þeirra).

Við vissum auðvitað að Myris var kristinn.
Okkur var raunar kunnugt um það frá því fyrsta
þegar hann gekk í hóp okkar í hitteðfyrra.
En hann lifði að öllu leyti eins og við,
mesti nautnaseggurinn af okkur öllum;
sóaði peningum sínum óspart í skemmtanir.
Hann lét sig einu gilda hvað fólki fannst
og þegar hópurinn rakst fyrir tilviljun
á fjandsamleg gengi hellti hann sér
af ákafa í óeirðir næturinnar.
Hann talaði aldrei um trú sína.
Reyndar sögðumst við einu sinni
ætla að taka hann með okkur í Serapion.
Ég man það nú að það var eins og honum
líkaði ekki að við værum að gantast með þetta.
Og núna koma tvö önnur skipti líka upp í hugann:
Þegar við færðum Póseidoni dreypifórn
vék hann afsíðis og leit undan;
Þegar einn okkar sagði með ákefð: Megi
félagsskapur okkar njóta verndar og velþóknunar
hins alfagra Apollons – þá hvíslaði Myris
(hinir heyrðu það ekki) „að mér undanskildum.“

Kristnu prestarnir báðu hárri röddu
fyrir sál hins unga manns. –
Ég fylgdist með hve vandlega
og af hvílíkri kostgæfni þeir gættu þess
að fylgja helgisiðum trúar sinnar
þar sem þeir undirbjuggu kristilega útför.
Og ég var skyndilega altekinn kynlegri
tilfinningu. Með óljósum hætti fannst mér
eins og Myris hyrfi úr návist minni;
Mér fannst eins og sá kristni sameinaðist
sínum eigin og ég yrði framandi, algerlega framandi;
Mér þótti líka einhver vafi lykjast um mig:
Hafði ég ef til vill látið blekkjast af ástríðu minni
og alltaf verið honum framandi. –
Ég þaut út úr þessu skelfilega húsi, flýtti mér burt
áður en kristindómur þeirra hrifsaði til sín
og afskræmdi minninguna um Myris.

Serapion var hof sem Ptolemaeus þriðji lét byggja á þriðju öld fyrir Krist. Það var stærst allra grískra helgistaða í Alexandríu og helgað guðinum Serapis sem talinn var verndari borgarinnar.

(more…)

Finnski hesturinn

Þriðjudagur, 16. nóvember 2010

Þjóðleikhúsið sýnir nú leikrit eftir Sirkku Peltola sem heitir Finnski hesturinn. Sviðið er heimili í sveit þar sem búskapurinn er skelfilegt basl. Hjónin, sem eru skilin, hafa ekki efni á að flytja sundur. Bóndinn á kærustu sem vinnur í banka og er næstum því fín kaupstaðardama. Þegar hún kemur í heimsókn mætir hún fyrrum eiginkonu hans og tengdamóður sem er gömul heldur orðljót kerling. Á bænum eru líka uppkominn sonur og dóttir á grunnskólaaldri.

Í fyrstu senunni segir bóndasonurinn, sem á sér þann draum að eignast stórt mótorhjól, föður sínum frá leið út úr baslinu: Mafían er til í að kaupa hross til slátrunar. Þeir ákveða að fórna Grána gamla og nokkrum bikkjum af næstu bæjum. Peningarnir skila sér og pilturinn kaupir Harley Davidson en vörubíllinn með hrossunum ekur út af, gripirnir komast aldrei til skila og mafían vill fá peningana aftur. Þetta er upphafið að atburðarás sem endar með því að kerlingin gamla drepst án þess að eiga fyrir útför sinni, húsið hrynur og býlinu er synjað um styrkina sem fjölskyldan lifir á vegna þess að tilskildum skýrslum hefur ekki verið skilað. Þegar tjaldið fellur er tilvera fólksins ein rjúkandi rúst.

Það er hægt að horfa á þetta sem skrípaleik. Kerlingin gamla, sem er leikinn af Ólafíu Hrönn, sér um það, alveg fram í andlátið, að láta áhorfendur hlæja þótt gamanið sé heldur grátt. En það er líka hægt að horfa á leikritið sem harmleik – og sem innlegg í umræðu um Evrópusamband og Alþjóðavæðingu. Þegar það var frumsýnt í Helsinki árið 2004 höfðu Finnar verið tæpan áratug í Evrópusambandinu og aðildin haft talsvert mikil áhrif á landbúnað þeirra.

Feðgarnir í Finnska hestinum sjá tækifæri í viðskiptum við ítölsku mafíuna og sem leikritinu vindur fram verður ljóst að hokur þeirra er hætt að snúast um að nýta landgæði og þekkingu sína á þeim. Allt gengur út á að laga sig að kenjum framandi afla, einkum regluverki Evrópusambandsins. Við þessar aðstæður verður allt sem fólkið raunverulega kann og skilur einskis virði. Fólkið á bænum breytist í viðundur, ekki vegna þess að það skorti vit, heldur vegna þess að raunverulegir vitsmunir eru næsta haldlausir í sveit sem er fjarstýrt utan úr buskanum.

Textinn er öðrum þræði gagnrýni á Evrópusambandið en öðrum þræði líka athyglisverð pæling um hvernig fólk getur orðið rótlaust í eigin heimahögum þegar lífsbaráttan fer að lúta framandlegum leikreglum og raunveruleg búhyggindi hætta að gefa nokkuð í aðra hönd.

Þetta er merkilegt leikrit. Þeir sem vilja hlæja í leikhúsi geta hlegið að því. Það er líka hægt að gráta yfir harmleik fjölskyldu sem tapar öllu sínu. Þeir sem vilja pælingar um stjórnmál, alþjóðavæðingu og Evrópusamband fá líka sinn skammt. Ég væri sjálfur alveg til í að horfa á það í annað sinn.