Atli Harðarson

Þeir sem vörðu samninginn sem Svavar og Indriði komu með heim í sumar sögðu flestir að ríkið yrði að borga IceSave því annars yrði lokað á lán frá AGS og jafnvel öll viðskipti Íslendinga við aðrar þjóðir. Boðskapurinn var að þetta væri ömurlegur samningur en íslenska ríkið væri kúgað til að skrifa undir hann. Mér fannst þessi málflutningur svo sem skiljanlegur, enda ekkert mjög óvenjulegt að litlar þjóðir séu beittar ofríki. Nú ber minna á fullyrðingum í þessa veru þó nýjustu fréttir af AGS kunni að breyta því.

Í haust bar meira og meira á tali um að ríkisstjórnin yrði að fallast á kröfur Breta og Hollendinga, því annars gæti „endurreisn efnahagslífsins“ ekki byrjað. Ég skildi þetta svo að undirritun væri forsenda þess að fá nauðsynleg lán (eða framlengingu á lánum) og þótti þau rök svo sem skiljanleg þótt ég saknaði þess að gerð væri grein fyrir því hverjir mundu lána hingað peninga eftir undirritun en ekki fyrr. (Getur kannski verið að það verði jafnerfitt að fá erlend lán eftir sem áður þótt Bretar og Hollendingar fái sitt fram?)

Nú segja margir sem verja samninginn og vilja staðfesta hann að okkur verði ekki treyst nema hann sé undirritaður. Ég hef ekki séð neinar útlistanir á því hverjir muni þá fá aukið traust á okkur. (Sjálfur treysti ég betur þeim sem eru tregir til að skuldbinda sig og neita að gefa loforð, sem er óvíst að þeir geti staðið við, heldur en hinum sem lofa alltaf öllu fögru.)

Ég býst við að flestir hafi heyrt þessar þrenns konar fullyrðingar um hættu á einangrun landsins, erfiðleika við að „endurreisa efnahaginn“ og vantraust ef IceSave samkomulaginu er hafnað. Ég get auðvitað ekki útilokað að þær eigi við gild rök að styðjast. En þær glefsur af rökum sem ég hef séð eru bara hálfkveðnar vísur og því ekkert mjög trúverðugar. Þetta er miður, því spurningin um hvort eigi að segja já eða nei í þjóðaratkvæðagreiðslu snýst að mínu viti fyrst og fremst um hvort einhver svona rök fá staðist, eða með öðrum orðum um hvort við verðum að láta undan vegna þess að ríkisstjórnir Bretlands og Hollands hafi ráð okkar í hendi sér.

Ég hef ekki séð nein góð rök fyrir því að málið snúist um siðferðilega skyldu. Sumir láta að vísu í veðri vaka að hún sé fyrir hendi. Hafi þeir skýrt mál sitt þá hefur það farið fram hjá mér eins og svo margt annað í fjölmiðlum. (Ef Siggi tapar peningum vegna þess að Sigga verður gjaldþrota á hann að öllu jöfnu enga siðferðilega heimtingu á að Jón og Gunna bæti honum tjónið.)

Þjóðaratkvæðagreiðslan getur heldur ekki snúist um lagalega skyldu. Ef málið snerist um lög þá væri því vísað til dómastóla. Hver lagaleg skylda íslenska ríkisins er í þessu máli veit ég svo sem ekki enda virðast lögfræðingar, sem best ættu að vita það, ekki sammála þótt þeir séu, að mér virðist, heldur fleiri sem telja að engin lög skyldi íslenska ríkið til að borga þessi ósköp.

Sé þetta svona eins og mér sýnist er spurningin sem kjósendur standa frammi fyrir í þjóðaratkvæðagreiðslu: Verðum við að láta undan þrýstingi vegna þess að ella töpum við enn meiru en því sem ríkisjóður þarf að greiða ef samkomulagið er undirritað? Þetta er sem sagt ekki spurning um skyldur íslenska ríkisins heldur um hvort tekist hafi að snúa það niður með bolabrögðum.

Færslan „IceSave“ var rituð fimmtudaginn, 14. janúar 2010 kl. 10.50 og færð undir stjórnmál. Þú getur fylgst með ummælum við hana með RSS 2.0-veitu. Þú getur ritað ummæli, eða sent inn bakvísun frá þínum vef.