Dýrir grunnskólar
Á blaðsíðu 12 í Morgunblaðinu í dag er athyglisverð fréttaskýring um skólamál eftir Steinþór Guðbjartsson.
Steinþór minnir þar á að íslenskir grunnskólar eru einhverjir þeir dýrustu í heimi. Hvert námsár kostar um 1.150 þúsund. Ef marka má Pisa-kannanir er námsárangur þó ekki nema rétt í meðallagi í samanburði við önnur lönd.
Þrátt fyrir þennan mikla kostnað eru laun grunnskólakennara fremur lág hér á landi. Samkvæmt frétt sem birtist á vef Hagstofu Íslands 8. september 2009 eru grunnlaun kennara sem hlutfall af landsframleiðslu næstlægst hér af öllum löndum í OECD. Mikill kostnaður við grunnskólahald hér er ekki vegna þess að kennarar og aðrir starfsmenn fái há laun heldur vegna þess hvað þeir eru margir.
Skólarnir eru, samkvæmt því sem Steinþór segir, með um 11,5 starfsmenn á hverja 100 nemendur. Árið 2000 voru hins vegar aðeins 8,7 starfsmenn á hverja 100 nemendur í grunnskólum landsins.
Fjölgun starfsmanna og aukinn kostnaður við skólahald undanfarinn áratug vekja grunsemdir um að skólastefnan sem fylgt er sé komin í ógöngur. Getur hugsast að hún einkennist af skriffinnskulegum þankagangi sem gerir nánast sjálfkrafa ráð fyrir að ef eitthvað virkar ekki þá þá þurfi að gera meira af því sama? Um þetta fjallaði ég, á þessu bloggi, fyrir tveim árum síðan og sagði þá meðal annars að augljósasti vandi skólakerfisins væri að það reyndi að gera of mikið en ekki of lítið.
Nú er ef til vill lag að vinda ofan af vitleysunni vegna þess að það eru einfaldlega ekki til peningar handa þeim sem vilja leysa öll vandamál með því að gera meira í staðinn fyrir að gera eitthvað annað.
Sjálfur held ég enn að hluti vandans hér á landi sé að skólarnir reyna að kenna nemendum fleira en raunhæft getur talist. En þetta er trúlega ekki öll skýringin. Sennilega er hluti hennar að í stefnunni sem grunnskólar fylgja skortir á að eðlilegt jafnvægi sé milli tvenns konar sjónarmiða: Hér hef ég annars vegar í huga áherslu á gildi námsgreinanna og að kennari stjórni vinnu nemenda á forsendum fagsins sem hann kennir; Hins vegar er ég að hugsa um áherslu á að nemandinn þroskist á þann hátt sem hann hefur upplag til og kennarinn leiðbeini honum í krafti skilnings á þörfum hans og hæfileikum. Fyrrgreindu áherslurnar má kenna við faggreinar og þær síðarnefndu má kalla þroskamiðaðar ef menn vilja setja einhverja merkimiða á þetta.
Þessar áherslur hafa báðar nokkuð til síns ágætis, en ég held að hvorug þeirra megi vera einráð í grunnskólum. Ég held líka að því eldri sem nemendur eru því meira vægi eigi faggreinasjónarmiðin að hafa. Ég hef grun um að við unglingadeildir grunnskóla hér á landi fari þau heldur halloka og það tengist ef til vill of lítilli áherslu á að þeir sem kenna á unglingastigi hafi góða menntun í námsgreinum eins og íslensku, náttúrufræði, sögu, tungumálum eða stærðfræði.
Ég er kannski kominn út á hálan ís að vera að setja fram tilgátu um efni sem er utan við mitt sérsvið. Ég árétta því að þetta er aðeins tilgáta og það þarf meiri þekkingu en ég hef til að sannreyna hana. En ef þessi tilgáta er rétt – ef einhvers konar þroskamiðuð einsýni ræður för í grunnskólum og það kemur niður á námsárangri – þá dugar ekki að keyra sömu stefnu áfram af meiri ákafa og með meiri tilkostnaði. Þá þarf að rétta kúrsinn – breyta um stefnu.
