Í námsorlofi
Nú er ég búinn að skila af mér þeim verkefnum sem skila þarf í námskeiðunum sem ég tók við Háskóla Íslands þetta misserið og líka búinn að skrá mig í námskeið fyrir vormisseri. Mér finnst ég samt hafa nóg að gera og vel það enda er ég aðallega að vinna rannsókn í námsleyfinu.
Ég er langt kominn með að vinna úr viðtölum sem ég hef tekið við raungreina- og stærðfræðikennara. Eftir áramót ætla ég svo að ræða við kennara í íslensku og sögu.
Mér finnst ég hafa orðið margs vísari um hvernig skólar bregðast við fyrirmælum frá Menntamálaráðuneyti – enda er ég meðal annars að reyna að átta mig á hvort og þá hvernig miðstýring á menntakerfinu getur virkað og hvernig háttað er sambúð nýrrar opinberrar stefnu og gamallar skólahefðar.
Ég hef einkum skoðað svör kennara við spurningum sem tengjast framkvæmd Aðalnámskrárinnar frá 1999. Mér virðist að því eldri sem skóli er því sterkari sé hefðin og áhrif Aðalnámskrár minni. Mér sýnist líka að kennarar muni almennt beita sér fyrir því að ákvæði Aðalnámskrár, sem falla síst að hefðinni í skólunum, muni ganga til baka um leið og ný námskrá tekur gildi – að til langs tíma litið stjórnist skólar meira af hefð en valdboði og þetta gildi bæði um yngri skóla og eldri.
Nú kann einhver að álykta af þessu að skólar hljóti að vera ósveigjanlegar stofnanir. Ég held að sú ályktun sé ekki alveg rétt. Hefðir eru nefnilega sveigjanlegar og laga sig að breyttum tímum, oft fljótar og betur en nokkur miðstýring getur gert. Þetta er ein af skemmtilegri þverstæðunum í stjórnmálum nútímans – að íhaldssöm kerfi laga sig stundum betur að nýjum þörfum en þau sem framfaramenn reyna að breyta og endurskapa með stjórnvaldsákvörðunum.
Árið 1999 gaf Menntamálaráðuneytið út Aðalnámskrá framhaldsskóla sem enn er í gildi þótt hún sé nú að renna sitt skeið til enda, því unnið er að gerð nýrrar námskrár í samræmi við lög um framhaldsskóla sem afgreidd voru frá Alþingi vorið 2008. Með námskránni frá 1999 var reynt að miðstýra kennslu í framhaldsskólum meira en áður hafði tíðkast. Allt stefnir í að horfið verði frá þessari miðstýringu í nýrri námskrá sem senn verður gefin út. Það má því líta á áratuginn 1999 til 2009 sem tilraun til að skipaleggja kennslu í framhaldsskólum ofan frá. Þessi tilraun vekur áhugaverðar spurningar um eðli svona stjórnunar, bæði að hve miklu leyti hún er möguleg og hvort áhrif hennar eru í samræmi við væntingar.
