Agi í skólum
Á þessu skólaári hafa allmargir grunnskólakennarar sagt starfi sínu lausu og leitað sér að annarri vinnu. Vafalítið eru fremur lág laun hluti af skýringunni. En þau eru aðeins hluti af henni. Vandi grunnskólanna er, að ég held, ekki bara „atgerfisflótti“ kennara vegna lágra launa. Hann er líka starfsskilyrði sem eru í mörgum tilvikum illþolanleg ef ekki alveg óþolandi. Þessi starfsskilyrði eru að nokkru leyti afsprengi menntastefnu sem gengur ekki upp.
Sem stjórnandi í framhaldsskóla verð ég þess var að margir sem kenna við unglingadeildir gunnskóla vilja gjarna kenna á framhaldsskólastigi. Þeir sem hafa kennt á báðum skólastigum eru að jafnaði ánægðari með vinnuumhverfið í framhaldsskólum. Þetta skýrist varla eingöngu af launamun. Hann er ekki svo mikill. Ætli skýringin sé ekki fremur betri agi og minni samskiptavandamál milli nemenda og kennara á framhaldsskólastiginu.
Undanfarna áratugi hafa talsmenn grunnskólakerfisins gefið alls konar háfleyg fyrirheit um að skólinn annist næstum allt uppeldi barna og leysi vandamál sem hann ræður í rauninni ekkert við. Þetta virðist ætla að enda eins og önnur opinber kerfi sem lofa að gera allt fyrir alla. Þau krepera á sjálfum sér og gera á endanum ekki neitt fyrir neinn.
Í framhaldsskólum eiga stjórnendur þess kost að vísa nemendum úr skóla fyrir skróp eða endurtekin brot á skólareglum. Ég er nokkuð viss um að í mínum skóla (Fjölbrautaskóla Vesturlands) er meginástæða þess að mjög sjaldan þarf að beita slíkum úrræðum sú að allir vita að þeim mun beitt ef þörf krefur. Ég geri ráð fyrir að sama eigi við í öðrum framhaldsskólum.
Ef nemandi í grunnskóla skrópar eða hagar sér illa er hægt að veita honum tiltal, ræða við foreldra hans, jafnvel vísa honum úr skóla í þrjá daga eða svo. Það er líka hægt að kippa honum út úr bekk og láta hann fá kennslu annars staðar ef skólinn hefur fé til að greiða fyrir hana. En um viðurlög sem bíta og óþekktarormar hafa einhverja ástæðu til að forðast er ekki að ræða. Grunnskólinn hefur lofað að bera nemendur á höndum sér hvað sem þeir gera og fyrir vikið gera sumir þeirra nokkurn veginn hvað sem er. Agaleysið elur upp rudda og óhemjur sem koma ekki aðeins illa fram við fullorðið fólk heldur líka skólasystkini sín. Það er illa komið þegar krakkar í yngri bekkjum, eða þeir sem eru eitthvað litlir í sér, eru hræddir í skólanum.
Ef skóli getur ekki komið í veg fyrir ókurteisi í garð starfsfólks, truflun á vinnufriði eða aðra slæma hegðun nemenda þá held ég að sé næsta óhjákvæmilegt að kennarar missi við og við stjórn á skapi sínu og hagi sér fyrir vikið á einhvern þann veg sem grefur undan virðingu fyrir skólanum. Jafnvel bestu menn hafa sín þolmörk. Þannig vindur agaleysið upp á sig og þegar verst lætur verða heilu bekkirnir að einhvers konar vígvelli fremur en vinnustað þótt vonandi heyri til undantekninga að ástandið gangi alveg svo langt.
Hvað er þá til ráða? Varla er hægt að reka nemendur úr grunnskóla eins og úr framhaldsskóla?
Ég hugsa að ýmis ráð geti dugað og sennilega dugi að beita fáeinum þeirra og það sjaldan. Kannski ætti einfaldlega að sekta foreldra ef börn skrópa í grunnskóla, láta þá greiða fyrir kennsluna sem ekki var notuð. Kannski á ekki að útskrifa börn eftir 10 ár heldur þegar markmið skólagöngunnar hafa náðst svo það kosti einfaldlega lengingu á skyldunámi ef nemendur vinna ekki eins og fyrir þá er lagt. Kannski ættu þeir sem ekki kunna að haga sér að fá sérstaka kennslu í hegðun sem bættist við venjulegan skóladag. Það má ræða ótal hugmyndir.
Hvaða ráð sem menn vilja nota held ég að fyrsta skrefið sé að viðurkenna að skóli getur ekki verið góður vinnustaður þar sem fólki líður vel og nær árangri nema þar sé þokkalegur agi.
13. apríl 2008 kl. 14.33
[…] Getur verið að vandi grunnskólanna felist í illþolanlegum starfsskilyrðum? Það segir Atli Harðarson m.a. á vef sínum og gott hef hann hefur ekki ýmislegt til síns máls. […]
13. apríl 2008 kl. 21.11
Habbðu heill mælt!
13. apríl 2008 kl. 23.03
Mikið til í þessu.
13. apríl 2008 kl. 23.12
Takk fyrir að komast svo vel að orðum um þetta vandamál! Þessi ókurteisi, ruddaskapur, yfirgangur, virðingarleysi, hroki og dónaskapur sem viðgengst meðal alltof margra grunnskólanema er fyrir löngu orðið meira vandamál en hóflegt getur talist. Algjörlega sammála því að þessi menntastefna gengur alls ekki upp - og hver skyldi nú vera ábyrgur?
14. apríl 2008 kl. 4.58
Í Sviss eru foreldrar sektaðir skrópi grunnskólabörnin í skólanum:
4.2 Die Eltern beziehungsweise Pflegeeltern sind verantwortlich, dass ihr schulpflichtiges Kind die Schule regelmässig besucht (Art. 37 Abs. 1 Schulgesetz). Gemäss Art. 37 Abs. 2 und 3 des Schulgesetzes werden die Eltern bei vorsätzlichem unentschuldigtem und über 3 Tage dauernden Fernhalten des Kinds von der Schule mit einer Mindestbusse von Fr. 600.– bestraft. Art. 37a Abs. 5 des Schulgesetzes erklärt die Vorschriften des Schweizerischen Strafgesetzbuches für anwendbar (vgl. Art. 333 Abs. 1 StGB).
14. apríl 2008 kl. 9.11
Ég er einn þeirra kennara sem gafst upp á fór að vinna við allt annað. Samt kenndi ég í framhaldsskóla! Þar er virðingar- og agaleysi líka vandamál en þó heyrist mér á vinum mínum sem eru grunnskólakennarar að þar sé þetta miklu verra, eins og Atli Harðarson talar um.
Það er gott að velta fyrir sér lausnum á vandanum en rót hans er samt almennt virðingarleysi í samfélaginu. Ef við ætlum að bera okkur saman við önnur lönd, eins og H.Stefáns gerir, sérstaklega Mið-Evrópulönd, verðum við einnig að hugsa til þess að þeir standa mun sjaldnar frammi fyrir agavandamálum eins og kennarar hér. Börnum er kennt að bera virðingu fyrir sér eldra fólki, ekki síst kennurum sínum, en hér á landi eru allir svo miklir smákóngar að enginn þarf að hlusta á neinn nema sjálfan sig. Fólk ber ekki virðingu fyrir eigum annarra (sem birtist t.d. í veggjakroti og skemmdarverkum) og ber ekki virðingur fyrir tilfinningum eða lífi annarra.
Þarna liggur vandinn og löngu tímabært að opna umræðu um þetta almenna virðingaleysi í þjóðfélaginu.
15. apríl 2008 kl. 10.32
[…] Getur verið að vandi grunnskólanna felist í illþolanlegum starfsskilyrðum? Það segir Atli Harðarson m.a. á vef sínum og gott ef hann hefur ekki ýmislegt til síns máls. […]
15. apríl 2008 kl. 19.32
Heyr heyr!
15. apríl 2008 kl. 23.06
Ég er hjartanlega sammála þér varðandi úrræðaleysið sem skólastjórnendur og kennarar búa við þegar kemur að slæmri hegðun nemenda. Ég tel þó vandann dýpri en svo að hann leysist með til dæmis þeim úrræðum sem þú stingur upp á.
Sem móðir tveggja barna í grunnskóla í Reykjavík, verð ég að segja að það var okkur hjónakornunum mikið áfall þegar við komumst að því hvernig agamálum í skólanum er háttað. Það skal tekið fram að bæði börnin eru í yngri deildum grunnskólans. Agaleysið er algert. Yngra barnið okkar, níu ára gamlat, er í erfiðum bekk og vinnufriðurinn lítill. Íþróttatímarnir eru að jafnaði um 20 mínútur þar sem börnin eru lengi að koma sér inn í tíma og íþróttakennarinn hefur enga stjórn á hópnum. Matartímar í hádeginu einkennast af hávaða og látum, krökkum hlaupandi um allt og jafnvel matarslag. Eldra barnið, sem þjáist af mígreni, hefur nú eigin verkjatöflur sem geymdar eru hjá hjúkrunarfræðingi. Tíðni mígreniskastanna hefur margfaldast frá því þau skiptu um skóla síðastliðið haust en í gamla skólanum var þessum málum allt öðru vísi háttað.
Ég tel því að skólastjórnendur og kennarar ættu að byrja á því að líta í eigin barm.
16. apríl 2008 kl. 0.04
Atli,
tek undir flest af því sem þú segir en yfirleitt eru úrræðin ekki mörg sem skólafólk hefur þegar kemur að því að reyna að halda uppi aga.
Óvirðing marga barna fyrir öðrum og eigum annarra er alveg skelfileg.
Ég velti því oft fyrir mér hvaðan þessi óvirðing er komin varla er hún meðfædd.
Og Kolbrún , varla heldurðu að starfsfólk skólans sé í matarslag. nei joke ég held að akkúrat þetta viðhorf að bara starfsfólk skólans eigi að líta i eigin barm en ekki við foreldrar sé soldið hættulegt þessari umræðu. Þurfum við ekki að kenna börnum okkar hvað virðing er og að þau eigi að bera virðingu fyrir öðrum? Ekki bara sér eldra fólki heldur líka samnemendum sínum. En vissulega er til starfsfólk í skólum sem ekki ætti að vera þar og þyrfti að líta í eigin barm.
16. apríl 2008 kl. 9.17
Nei Guðrún, það hvarflar ekki að mér að starfsfólk skólanna taki þátt í matarslag, hlaupi um ganganna og trufli kennslustundir. Það sem ég er að benda á að úrræðaleysið er ekki eina vandamálið þegar kemur að vinnufriði í skólunum. Auðvitað eiga foreldrar að kenna börnum sínum góða siði, þar með talið að bera virðingu fyrir kennurum sínum, samnemendum og skólanum sjálfum, það segir sig sjálft. Það leysir þó skólana ekki undan þeirri sjálfsögðu skyldu þeirra að halda uppi aga og setja reglur um það hvað telst ásættanleg hegðun og hvað ekki.
Ég vil samt ítreka að ég er sammála Atla að þegar kemur að alvarlegri agabrotum, þurfi skólarnir að búa yfir lausnum sem leysa vandann.
16. apríl 2008 kl. 20.55
Hæ.
Takk fyrir þessi skrif Atli. Menn hérlendis tilbiðja nú Mammón sem aldrei fyrr og hluti af því er að velta ábyrgðinni á uppeldi barna sinna yfir á aðra því engin orka er eftir. Þetta er ákaflega þægileg lausn en afar slæm. Ég er sjálfur kennari og ég lít á það sem mitt starf að kenna, ekki að hjálpa kærulausum foreldrum við að ala upp sín börn.
Atli hefur aldeilis rétt fyrir sér, skólann skortir úrræði til að þvinga bæði nemendur og foreldra til að fylgja þeim reglum sem gilda. Annars er það langlægt vandamál að landinn telur reglur vera eitthvað fyrir samborgara sína frekar en sig sjálfan.
Kennarasambandið er því miður algerlega skilningslaust gagnvart þessum vanda, þar sjá menn bara krónur - slíkt er kalíberið í forystunni. Flestir vita að hverju þeir ganga þegar þeir hefja kennaranám og byrja svo að kenna. Brotthvarfið er alls ekki bara hægt að skýra með launum - það er þó þægileg skýring því þá þarf ekki að ráðast í nauðsynlegar breytingar á grunnskólalögum og fleiru slíku sem ekki er vinsælt! Það er fyrir löngu orðið tímabært að gera það sem er rétt í þessum málaflokki frekar en það sem er vinsælt. Hvert ár sem þetta verk tefst kostar okkar ómældar upphæðir (í verðmætasköpun) sem við verðum af vegna slaks menntakerfis.