Trúboð í barnaskólum
Undanfarna mánuði hefur dálítið borið á skrifum í blöð þar sem fundið er að því að kirkjunnar menn sæki inn í grunnskóla með trúboð og áróður. Vel má vera að á landakorti lögfræðinnar sé þetta á gráu svæði og vel má líka vera að þessir erindrekar segi börnunum alls konar vitleysu. Um það get ég ekki dæmt. En hitt þykist ég vita að ég hafi sjálfur sem barn haft talsvert gagn af því góða fólki sem reyndi að heilaþvo mig.
Þegar ég byrjaði í barnaskóla í Biskupstungum fyrir um 40 árum síðan lenti ég hjá ágætum kennurum. Einn hét Anna Magnúsdóttir. Hún var prestfrú í Skálholti og afar trúuð. Hún gerði sitt best til að innræta okkur börnunum guðsótta, lét bekkinn fara með bænir og talaði við okkur um Jesú á hverjum degi að mig minnir. Ekki varð ég neitt ákaflega trúaður af þessu. En ég fékk ofurlitla nasasjón af lífsýn konu sem var einlæg í sinni trú og gerði hvað hún gat til að innræta okkur það sem henni þótti gott og fagurt. Ég held ég hafi lært a.m.k. jafnmikið af þessu eins og af hinu eiginlega námsefni sem Anna átti að miðla okkur (gerði hún það þó með miklum ágætum).
Annar kennari var Þórarinn Magnússon. Hann var líka skólastjóri. Ekki veit ég hvernig þeim Önnu kom saman. Sennilega voru þau bæði of háttvís til að skærist í brýnu en varla hafa henni hugnast skoðanir Þórarins, því hann var kommúnisti. Ég man enn að hann varð hálfgramur þegar land eitt í austri var kallað Rússland. Það hét Ráðstjórnarríkin. Við fengum stundum að sjá fræðslumyndir þaðan af heilbrigðum æskulýð sem hafði mikinn áhuga á íþróttum og vísindum. Þórarinn átti sér líka hugsjónir og reyndi að miðla því sem hann taldi rétt og satt. En ekki varð ég neinn kommúnisti af þessum áróðri. Innræting virkar ekki svoleiðis á krakka. En hún er menntandi ef það sem þau heyra er ekki allt á eina bókina lært.
Kannski á ég það að einhverju leyti þessum góðu kennurum að þakka að ég trúi kenningum á stærð við kristindóm og kommúnisma ekki nema svona rétt mátulega. Menn læra nefnilega ekki að efast almennilega nema fyrst sé troðið í þá einhverju til að efast um. A.m.k. lærir enginn gagnrýna hugsun af því einu að meðtaka klisjur um gildi hennar.
Í fjölhyggjusamfélagi þurfa börn að kynnast ólíkum skoðunum. Þetta gera þau ekki nema talsmenn ólíkra skoðana eigi samskipti við þau. Trúboð á fullt erindi við börn og pólitískur áróður líka. Þetta hefur a.m.k. ekki verri áhrif á þau en sjónvarpsauglýsingarnar.
Sé þess krafist að skólabörn fái aldrei neitt nema hlutlausa fræðslu er í reynd farið fram á að hugsjónafólk haldi sig frá skólunum. Þá er stutt í leiðindi, flatneskju, snyrtilega og misfellulausa stofnanamennsku, sem uppfyllir kannski einhverja gæðastaðla en fullnægir tæpast mannlegum þörfum.
11. janúar 2007 kl. 0.18
Yfirleitt finnst mér þú hafa lög að mæla, en þarna komstu mér á óvart.
Vel má vera að þú hafir haft gagn af áróðri prestfrúarinnar og skólastjórans. Það má líka vel vera að margir aðrir hafi sömu sögu að segja. En þótt þú hafir haft gagn af áróðrinum, þá er ekki ólíklegt að einhverjum öðrum verði meint af. Þú ert ekki eins og fólk er flest.
Svo er líka ólíku saman að jafna, sérlunduðum kennurum sem starfa í skólanum við kennslu en eiga það til að hleypa fram af sér beislinu, og fólki sem starfar í skólanum sem fulltrúar trúfélaga.
Þú segir að krafa um hlutlausa fræðslu feli í sér að hugsjónafólki sé haldið frá skólunum. En það er einmitt það sem ég vil að sé gert við hugsjónafólk sem sækist eftir því að starfa við grunnskóla í þeim tilgangi að heilaþvo börn. Kennarar þurfa ekki að vera kommúnistar eða bókstafstrúarmenn til þess að glæða kennslu sína lífi. Ef ég ætti að velja kennara fyrir barnið mitt myndi ég án nokkurs vafa taka snyrtilegan og misfellulausan stofnanamann fram yfir rugludall úr Vísindakirkjunni.
Á sama tíma og ítök trúarofstækismanna aukast ískyggilega í voldugasta ríki jarðar - landi frelsisins - þar á meðal í menntakerfinu, þá finnst mér skjóta skökku við að upplýsingarmaður eins og þú skulir verja heilaþvott barna með þessum hætti.
11. janúar 2007 kl. 0.42
[…] Það er vegna þess að ég neyðist til að tengilblogga í annað skiptið á nokkrum klukkutímum … og viðurkenna að þetta er bara assvíti skemmtilegt innlegg hjá honum. […]
11. janúar 2007 kl. 11.22
Ef við drögum okkar litlu fjölskyldu inn í þessi mál má nefna að strákunum voru kenndar kvöldbænir í æsku þótt þeir væru óskírðir. Þeir ákváðu báðir sjálfir að fermast og skírast skömmu fyrir ferminguna. Ég veit ekki hver áhrifin af þessu eru, trúmál eru einkamál og ég hef ekkert spurt strákormana um þeirra afstöðu. Á hinn bóginn man ég ekki betur en þeir hafi sofnað sælir eftir “Kominn er ég í kúruna mína” eða “Vertu nú yfir og allt um kring.”
Þótt ég sé sjálf utan trúfélaga (og hef verið í aldarfjórðung) hefur mér reynst nauðsynlegt að leita í mína barnatrú á ákveðnum skeiðum ævinnar. Ég hefði verið í slæmum málum án hennar.
Það að kenna grunnskólabörnum kristinfræði, fara í heimsókn í kirkju og útlista helstu þætti kristins helgihalds (og húsbúnaðar) er af hinu góða. Bænir eru einnig af hinu góða þótt ekki sé nema bara til að kyrra hugann.
Hvernig eiga krakkar eða unglingar að gera upp hug sinn um trúmál ef þeir hafa enga reynslu eða þekkingu af slíku? Hraðskautun yfir helstu trúarbrögð heims skilar ekki neinu. Einhvers staðar verða menn að standa á traustum grunni til að geta metið önnur trúarbrögð og hér á landi er einfaldast að sá trausti grunnur sé lútersk þjóðkirkjan.
Sjálf kenni ég oft Snorra-Eddu og eddukvæði. Ég reyni mitt besta til að sýna fram á að frásagnir Snorra-Eddu eða Völuspár geti vel staðist, sem og að lífspeki Hávamála sé skynsamleg og geti nýst fólki í daglegu lífi. Samt veit ég ekki til þess að nema einn nemandi minn hafi tekið Ásatrú; það er nýskeð og áreiðanlega meir en áratugur síðan ég kenndi honum þessi fræði svo ég reikna nú ekki með að hafa mikil trúboðs-áhrif þótt ég hagi kennslunni að vissu leyti svolítið á þann veg.
Að lokum minni ég á Stalíns-afmælin sem við hjón sóttum áður fyrr, hjá afa mínum sem hafði styttu af Stalín uppi við og hafi afi trúað á eitthvað þá var það Stalín. Eins skemmtileg og þau afmælispartí voru gerðu þau okkur hjónin alls ekki að kommúnistum.
11. janúar 2007 kl. 11.28
sæll Atli
Mér finnst eitthvað ekki ganga upp við þessa tilteknu röksemdarfærslu. Í fyrsta lagi hefur enginn mótmælt því að kennarar hafi skoðanir, þó við viljum vissulega að kennarar reyni að vera hlutlausir. Þannig hef ég t.d. ekkert á móti því að kennarar séu trúaðir og segi börnum það jafnvel, en sá áróður þarf að innihalda mótáróður. Umræðan undanfarið snýst um tiltekna þjónustu sem Þjóðkirkjan er að reyna að koma inn í skólana. Framtíðarsýn Þjóðkirkjunnar er sú að fjöldi presta og djákna sé á launum innan grunnskólanna og að sveitarfélög borgi fyrir pakkann. Þetta er ekki samsæriskenning hjá mér, ég get vitnað í ályktanir frá kirkjuþingi til að rökstyðja þetta.
Mér finnst krafan um hlutleysi í skólum afar hógvær, en stakk einu sinni upp á því að kannski væri vænlegra fyrir trúleysingja að fara fram á að í stað þess að biðja um hlutleysi væri þess krafist að gagnrýni á trúarbrögð væri hluti af kennsluefni. Ég held að slík krafa gæti hugsanlega valdið því að sumir trúmenn myndu skyndilega taka undir hlutleysiskröfuna
En skaðsemisrökin finnst mér einnig frekar hæpin, sérstaklega vegna þess að þau er hægt að nota á svo vafasöm dæmi eins og ég reyni að benda á í þessari bloggfærslu.
11. janúar 2007 kl. 12.53
Það er að sjálfsögðu rétt hjá Gunnari að einhvers staðar eru mörkin. Rugludallur úr Vísindakirkjunni yrði varla til mikils góðs í íslenskum barnaskóla. En trúboðarnir sem er verið að amast við í blöðunum núna eru að mér skilst ekki neinir öfgamenn heldur aðhyllast svona frekar venjulegan kristindóm. Það er ekki verið að gera þeirra innlegg að neinu skyldunámi heldur er þeim bara leyft að halda skoðunum sínum að nemendum sem fást til að tala við þá.
Gunnar bendir á slæm áhrif bókstafstrúarmanna í BNA. Eru þau vegna þess að predikarar úr ýmsum áttum fá aðgang að krökkum? Er ekki líklegra að bókstafstrúarmönnum og þröngsýnu fólki fjölgi við það að börn séu einangruð frá öðrum skoðunum en þeim sem pabbi þeirra aðhyllist (og mamma kannski líka ef það er farið að hlusta á konur í þessum amerísku íhaldskreðsum)?
11. janúar 2007 kl. 20.04
Mig langar að stinga því inn í þessa umræðu að án þokkalegs grunns í kristnum fræðum er nokkur hluti íslenskra bókmennta illskiljanlegur, reyndar evrópskra og amrískra líka, ef út í það er farið. Sjálf sakna ég mjög gömlu biblíusagnanna þegar ég kenni nútímabókmenntir, einkum ljóð, því nemendur eru oft alveg úti að aka í að skilja tákn, vísanir o.þ.h.
11. janúar 2007 kl. 21.41
Og það getur verið vandasamt að ákveða hvar mörkin liggja nákvæmlega. Ekki viljum við brjóta á mannréttindum rugludallsins úr Vísindakirkjunni. Ég tel affarasælast að lög kveði á um að innræting í opinberum skólum sé hlutlaus í trúmálum. Það gera lögin núna. Á hinn bóginn er eðlilegt að kennarar fái svigrúm til að haga kennslunni eftir sínu höfði innan marka námskrár og að sérviska stöku kennara sé umborin upp að vissu marki (Hér fór kennarinn yfir strikið). Þannig held ég líka að framkvæmdin sé núna. En starfsemi trúfélaga innan skóla felur í sér kerfisbundinn, einhliða áróður.
Eins og bróðir minn nefndi þá togaði kommúnistinn í vinstri hönd þína um leið og prestsfrúin togaði í hægri höndina. Ég tek algjörlega undir sjónarmið þín að það að heyra hin fjölbreytilegustu sjónarmið víkki sjóndeildarhringinn og ýti undir gagnrýna hugsun. “Þau geta ekki öll haft rétt fyrir sér - kannski hefur ekkert þeirra rétt fyrir sér.” En vegna vandans við að ákveða hvar mörkin liggja á skólakerfið að vera hlutlaust, þótt kennararnir þurfi ekki að vera hreinræktaðar gæðastaðlaðar kerfisblækur.
Ég vil líka taka fram að ég legg starfsmenn Þjóðkirkjunnar ekki að jöfnu við rugludalla úr Vísindakirkjunni. Prestar og djáknar geta án vafa reynst mörgum börnum vel. Andstæðingar Vinaleiðarinnar vilja fæstir koma í veg fyrir að börn geti notið aðstoðar þeirra. En það væri skref í ranga átt ef sá vettvangur væri innan opinberra skóla.
Harpa, eitt er að vera mótfallinn trúaráróðri í skólum og annað að vera mótfallinn trúfræðslu. Ég þekki engan sem er mótfallinn trúfræðslu.
12. janúar 2007 kl. 0.34
Þeir sem mótmæla trúboði í skólum ekki farið fram á að hætt verði að kenna kristnifræði og/eða trúarbragðafræði. þvert á móti, hópar eins og Siðmennt hafa sérstaklega talað um að nauðsynlegt sé að kenna trúarbragðafræði með áherslu á kristni sökum tengsla þeirra trúarbragða við sögu þjóðarinnar.
12. janúar 2007 kl. 9.07
Atli, hvernig dettur þér í hug að kalla fulltrúa Vísindakirkjunnar rugludall? Þarna vegur þú að ósekju að trúarbrögðum fjölda fólks sem telur trú sína mun gáfulegri en þá forneskju sem þú kallar “venjulegan kristindóm”. Í mínum huga er þetta allt sama tóbakið og mér finnst eðlilegt að banna tóbaksnotkun barna, sér í lagi í skólum. Sem betur fer banna lög mismunun barna vegna trúarbragða - líka þessara “venjulegu”.
13. janúar 2007 kl. 0.53
Sæll Reynir
Gunnar notaði orðalagið “rugludallur úr vísindakirkjunni” og ég tók undir það sjónarmið hans að rugludallar ættu kannski lítið erindi við börn. Það eru vafalaust til rugludallar í öllum söfnuðum og kannski engin leið að koma algerlega í veg fyrir að þeir rugli krakka (og fullorðna jafnvel líka). En það sem hér er til umræðu er ekki hvort rétt sé að skólar verði vettvangur fyrir rugludalla og brjálæðinga heldur hvort óbrjálað hugsjónafólk (hvort sem hugsjónir þess eru veraldlegar eða trúarlegar) eigi að hafa einhvern vettvang innan skóla. Mér finnst að það komi vel til greina að það fái t.d. að taka þátt í sumum þeim hlutum skólastarfsins sem nemendum og foreldrar hafa frjálst val um. Gunnar og fleiri hafa lýst sig andvíga þessu. En við erum auðvitað sammála um að fífl og brjálæðingar séu ekki heppilegir leiðtogar í æskulýðsstarfi. Mér finnst einhvern veginn að sumir sem andmæla mér gefi sér að fólk sem vill boða trú sé almennti og yfirleitt ekki með öllum mjalla. Ég verð að vísu að viðurkenna að ég sé yfirleitt lítið vit í skoðunum þess en geri mér grein fyrir að það getur verið vit í þeim þó ég sjái það ekki og mér finnst ekki mjög gæfulegt að stimpla þá sem hugsa öðru vísi en ég sem vitleysinga. (Væri það reglan mundu sjálfsagt vel yfir 90% mannkyns gefa mér þennan stimpil.)
13. janúar 2007 kl. 13.55
Vonandi er sem mest af óbrjáluðu hugsjónafólki innan skólanna en enginn þeirra ætti að hafa aðstöðu innan skóla til þess beinlínis að boða sína hugsjón í trúmálum og þá óhjákvæmilega á kostnað annarra, um það snýst málið.
13. janúar 2007 kl. 14.27
Gaman væri að vita hvað Reyni og fleirum finnst um aðkomu annarra en trúfélaga að æskulýðsstarfi sem er kynnt eða skipulagt í tengslum við skóla. Hvað með t.d. skáta, íþróttafélög eða leikfélög? Oft eru umdeildar skoðanir innbyggðar í starf svona samtaka.
13. janúar 2007 kl. 14.47
Fyrir utan tengsl skátahreyfingarinnar og kristni dettur mér ekkert annað í hug. Hefur þú eitthvað fleira í huga?
Það hlýtur að skipta einhverju máli í þessari umræðu að það sem kirkjan boðar er ósköp einfaldlega ósatt í grundvallaratriðum. Fólk hefur rétt til þess að aðhyllast slíkar ranghugmyndir, en er réttlætanlegt að það hafi aðgang í opinberum skólum til að boða þær?
13. janúar 2007 kl. 15.47
Sæll Matti
Við teljum að sumt sem trúboðar segja sé ósatt en margir aðrir álíta að það sé, a.m.k. í aðalatriðum, satt. Ef rökin gegn aðgengi kirkjunnar að skólum eru að kenning hennar sé ósönn er hæpið að það verði nein almenn sátt um þau rök eða að þau verði samþykkt með lýðræðislegum hætti.
Það er álitamál hvort t.d. íþróttafélög boða einhverjar skoðanir. Mér hefur þó sýnst að t.d. í knattspyrnustarfi sé haldið að börnum ýmsum hugmyndum þó þær séu ekki beinlínis orðaðar- eins og að sigur í keppni skipti miklu máli, frami í knattspyrnu sé eftirsóknarverður og toppurinn á tilverunni sé að vera keyptur fyrir grilljón pund af atvinnumannaliði og lifa eins og Beckham eða Eiður Smári. Ég er ekki viss um að allar þessar hugmyndir séu neitt alveg sannar og efast um að þær séu að öllu leyti hollt vegarnesi. Ég tel jafnvel eki útilokað að það sé meira vit í að trúa því, sem sumir klerkar kenna, að það mikilvægasta í lífinu sé að elska náungann.
13. janúar 2007 kl. 16.24
Við erum ekki að tala um æskulýðsstarf utan skóla heldur viðveru og skrifstofu fulltrúa ákveðins trúfélags innan skólans á skólatíma til þess að boða sýna lífssýn óhjákvæmilega á kostnað annarrar lífssýnar, sem er vonandi jafnrétthá. Mismunun vegna trúarbragða í skólum er BÖNNUÐ. Hér er um grundvallarmun að ræða.
13. janúar 2007 kl. 18.20
Ég þori ekki að rökræða lögfræði og legg ekkert mat á hvort viðvera kirkjunnar manna í skólum er lögleg eða ólögleg. En í samfélagi þar sem mörg umdeilanleg sjónarmið takast á er varla hægt að kynna neitt eitt þeirra fyrir börnum og unglingum án þess að það sé á kostnað hinna, a.m.k. með þeim hætti að þau fái þá minni tíma. Fáir amast við því að börn séu hvött til að taka þátt í knattspyrnuæfingum á þeim forsendum að það sé á kostnað körfuboltans.
En burtséð frá allri lögfræði - er það í sjálfu sér verra að einhverjir hreiðri um sig í skólum til að kynna börnum trúarleg sjónarmið heldur en aðrar skoðanir sem eru umdeildar? Ef svo er hvers vegna hafa trúarleg sjónarmið slíka sérstöðu? Ef svo er ekki á þá að úthýsa öllum sem halda fram öðru en því sem er alger einhugur um í samfélaginu?
13. janúar 2007 kl. 19.08
Er ekki grundvallarmunur á trúarlegum sjónarmiðum og öðrum umdeildum skoðunum? T.d. sá að það þykir eðlilegt að rökræða aðrar skoðanir en jaðra við ofstæki að gagnrýna trúarskoðanir.
Mér finnst afar ósiðlegt þegar fullorðið fólk fullyrðir við ung börn að Gvuð sé til og hægt sé að tala við hann með því að setja hendurnar saman. Mér þætti líka afar ósiðlegt ef fullorðið fólk talaði á sama hátt um stjórnmál við lítil börn. En mér finnst ekkert við það að fullorðið fólk talið um trúmál eða stjórnmál við lítil börn.
Staðreyndin er sú að Þjóðkirkjan herjar á ung börn hér á landi. Henni nægir ekki að starfrækja sunnudagaskóla þar sem foreldrar mæta með sín, heldur eru starfsmenn Þjóðkirkjunnar farnir að mæta í leikskóla og grunnskóla til þess að bera út boðskapinn.
Mér finnst það hræðilegt og ég tel það ekki lausn að trúleysingjar fari á sömu staði með gagnáróður. Finnst hugmyndin um það að ég segi öðrum börnum að lífsskoðanir foreldra þeirra séu rangar vera frekar óþægileg.
13. janúar 2007 kl. 20.35
“Ef svo er ekki á þá að úthýsa öllum sem halda fram öðru en því sem er alger einhugur um í samfélaginu?”
Jú. Það á enginn hagsmunapotari, trúboði eða þess háttar gosi að vera innan skólanna með áróður eða innrætingu. Börn eiga að njóta griða í skólanum, skárra væri það nú.
Matti kemur inn á góðan punkt í lok síðustu athugasemdar. Trúboði þjóðkirkjunnar (eða m.ö.o. fulltrúi boðandi kirkju) heldur á lofti lífsskoðun sem er gjörsamlega ósamrýmanleg minni. Ef barnið mitt venst því að sjá fulltrúa annarrar hliðarinnar í skólum gæti það skapað togstreitu hjá því eða á milli mín og þess - rétt eins og togstreita hefur þegar skapast milli mín og skólans. Öll slík leiðindi eru óþörf ef skólinn fer að lögum og mismunar ekki nemendum vegna trúarbragða.
Réttur foreldra til að tryggja börnum sínum uppeldi í þeirra sið er tryggður í alþjóðalögum um borgaraleg réttindi (4. liður 18. greinar), svona til að fræða Atla örlítið um lögfræðina.
14. janúar 2007 kl. 1.09
Enn vekja pistlar Reynis og Matthíasar spurningar?
Er einhugur í samfélaginu um það sem börn eiga að læra samkvæmt námskrá?
Er annað starf í skólunum, t.d. félagsstarf, óumdeilt?
Stríðir það gegn rétti foreldra til að uppfræða börn í sínum sið ef kostur er á uppfræðslu í öðrum sið og forledrarnir hafa sjálfir síðasta orðið um hvort börn nýta þann kost?
Er nemendum mismunað þótt meira framboð sé á efni sem meirihlutinn vill en á efni sem minnihlutinn vill? Er þeim þá ekki mismunað enn meira ef skólar gefa frí þegar eru kristnar hátíðir eins og páskar en ekki þegar eru helgidagar samkvæmt öðrum trúarbrögðum eða afmæli Stalíns (sem ég veit að minnsta kosti einn Íslendingur hélt hátíðlegt)?
Þykir í almennt eitthvað athugvert við að gagnrýna trúarbrögð? Er það ekki bara sjálfsagt og eðlilegt að gagnrýna allar skoðanir?
14. janúar 2007 kl. 12.30
Atli, mér þykir þú vera að flækja saman ólíkum fullyrðingum.
Við erum ekki að tala um eðlilega kennslu. Ég hef ítrekað sagt að kennsla um trúarbrögð á að vera til staðar og að eðlilegt sé að kristni fái þar meira pláss.
Það er munur á uppfræðslu og boðun. Hvað finnst þér t.d. um það að prestur mætir í leikskóla dóttur minnar og kennir börnunum að fara með bænir? Finnst þér það eðlilegt, sjálfsögð kennsla? Ég get ekki samþykkt þá skoðun, enda aldrei séð nokkur góð rök fyrir henni.
Já!
14. janúar 2007 kl. 15.37
Það getur verið að einhverjum finnist rangt að gagnrýna trúarbrögð en mér sýnist ekki að sú skoðun sé almenn hér á landi.
Tek undir það að messur i leikskóla eru á mörkunum. Ég hafði nú í huga krakka á aldrinum svona 12 til 14 ára þegar ég skrifaði færsluna sem þessi umræða spannst út frá og bakka ekkert með að það sé gott að þau fái tækifæri til að kynnast skoðunum trúaðra frá fyrstu hendi (þ.e. hjá trúmönnum fremur en bara þeim sem segja frá trúarbrögðum með hlutlausum hætti).
Læt ég svo lokið þessari umræðu enda er færslan orðin nokkurra daga gömul.